• Ισπανία – Η αριστερά και η κρίση του καθεστώτος

  • Αντορασιόν Γκουαμάν , Χάιμε Άγια | 06 Dec 13 | Posted under: Spanien
  • Η κρίση που βιώνουμε στην Ισπανία ξεπερνάει τους απλούς οικονομικούς και πολιτικούς παράγοντες· 

    είναι μια οργανική κρίση του συστήματος που πληροί όλες τις προϋποθέσεις για να χαρακτηριστεί «κρίση του καθεστώτος». Πρόκειται για μια κρίση που θέτει υπό αμφισβήτηση το οικονομικό, πολιτικό και κοινωνικό σύστημα το οποίο ανάγεται στη μετάβαση της Ισπανίας στη δημοκρατία και περιλαμβάνει την περίοδο μεταξύ του Συντάγματος του 1978 και του δικομματικού συστήματος, μια φάση που περιλαμβάνει και το κοινωνικό σύμφωνο.

    Η αυξανόμενη ανισότητα στην κατανομή του εισοδήματος και του πλούτου, οι όλο και πιο επισφαλείς συνθήκες εργασίας και διαβίωσης, η αύξηση της ανεργίας, της φτώχειας και του αποκλεισμού,1 η ενίσχυση του πελατειακού συστήματος και η αύξηση της διαφθοράς που έχουν πια διεισδύσει στην ίδια τη δομή του καθεστώτος,2 καθώς και πολλά άλλα ζητήματα, ευθύνονται για την ευρεία απογοήτευση και δυσαρέσκεια που υπάρχει για τη δημοκρατία στη χώρα.3 Αυτό εκδηλώνεται μέσα από μια κατάσταση μόνιμης αγανάκτησης και δυσαρέσκειας απέναντι στις αρχές και τους παραδοσιακούς πολιτικούς παράγοντες, με κλαδικές κινητοποιήσεις της εργατικής τάξης και των νέων ελεύθερων επαγγελματιών και εκφράζεται με πολυάριθμες διαδηλώσεις διαφορετικής προέλευσης, περιεχομένου και στόχων.4

    Κατά γενική ομολογία, η 15η Μαΐου 2011 είναι η ημερομηνία στην οποία αυτή η συνεχής δημόσια αντιπαλότητα απέκτησε την ορμή που την χαρακτηρίζει τα τελευταία χρόνια. Μετά από τη διαδήλωση που έγινε εκείνο το απόγευμα-που είχε διοργανωθεί από κάποια νέα κοινωνικά κινήματα που είχαν εμφανιστεί πριν από λίγο καιρό-η ατομική δυσαρέσκεια του κόσμου μετατράπηκε με έναν αυθόρμητο, απροσδόκητο και αιφνίδιο τρόπο σε κοινή δημόσια αγανάκτηση, μεταμορφώνοντας την ατομική παθητικότητα σε συλλογική δράση. Στους μήνες που ακολούθησαν, η συμβολική κατάληψη πλατειών σε μικρές και μεγάλες πόλεις και ο ασυγκράτητος δημοκρατικός ενθουσιασμός επέτρεψαν στο κίνημα να παίξει ηγετικό ρόλο στην πολιτική σκηνή της Ισπανίας και στις διαδηλώσεις που διαδέχτηκαν τις αρχικές διαμαρτυρίες, οι οποίες είχαν τη μορφή κινητοποιήσεων με κοινό στόχο την υπεράσπιση των κοινωνικών δικαιωμάτων που πλήττονταν από τις περικοπές που επέβαλλε η τρόικα.

     

     

     

    Ιδιαίτερα στοιχεία της κρίσης του καθεστώτος

    Για να μπορέσουμε να κάνουμε μια σε βάθος ανάλυση των δυνάμεων της αριστεράς, είναι απαραίτητη μια πρώτη εξέταση της λεγόμενης «κρίσης του καθεστώτος»-της, κατά Γκράμσι, οργανικής κρίσης του υπάρχοντος συστήματος εξουσίας. Το σημερινό κυρίαρχο μπλοκ, που αλλάζει τις συμμαχίες του ανάλογα με την ισχύ του χρηματοπιστωτικού κεφαλαίου, διατηρεί παράνομα την εξουσία από το τέλος του Εμφυλίου Πολέμου και έχει ήδη περάσει μια βαθιά οργανική κρίση στα τελευταία χρόνια του καθεστώτος του Φράνκο και τα πρώτα χρόνια της περιόδου μετάβασης.

    Χωρίς αμφιβολία, τα τελευταία χρόνια το κυρίαρχο μπλοκ χάνει με ραγδαίο ρυθμό τη σταθερότητά του. Υπάρχουν τρία χαρακτηριστικά στοιχεία αυτής της οργανικής κρίσης: Πρώτον, η υποστήριξη του δικομματικού συστήματος από τον πληθυσμό καταρρέει· δεύτερον, οι κοινωνικές διαμαρτυρίες στις οποίες κυριαρχούν όλο και πιο πλειοψηφικά τμήματα της κοινωνίας γίνονται καθημερινά ισχυρότερες· και, τέλος, η ενότητα του κράτους ως στοιχείο της σταθερότητάς του αμφισβητείται με πρωτοφανή τρόπο στην ιστορία της ισπανικής δημοκρατίας. Ας εξετάσουμε πιο προσεκτικά τα τρία αυτά στοιχεία.

     

    Η εκλογική κρίση του δικομματικού συστήματος και η εκλογική επιτυχία των δυνάμεων της αριστεράς

    Το PP (Λαϊκό Κόμμα) και το PSOE (Ισπανικό Σοσιαλιστικό Εργατικό Κόμμα) εναλλάσσονται στην εξουσία τα τελευταία τριάντα χρόνια, κάτι που έχει βοηθήσει στην εξομάλυνση των εντάσεων μέσα στο μπλοκ εξουσίας και έχει λειτουργήσει σαν βαλβίδα ασφαλείας απέναντι στην πίεση που έχει δημιουργήσει η θεμελιώδης σύγκρουση συμφερόντων μεταξύ του μπλοκ εξουσίας και της κοινωνικής πλειοψηφίας. Σήμερα, το δικομματικό σύστημα βιώνει αναμφίβολα τη μεγαλύτερη εκλογική του κρίση από το 1977. Όλες οι έρευνες φανερώνουν μια συνεχή απώλεια δημοτικότητας και του PP και του PSOE. Σύμφωνα με στοιχεία του Κέντρου Κοινωνιολογικών Ερευνών (CIS), τον Ιούλιο η άμεση πρόθεση ψήφου αθροιστικά για το PP και το PSOE έφτανε μόλις το 25,7%. Πριν από δύο χρόνια, τον Ιούλιο του 2011, το 55,2% των ψηφοφόρων δήλωναν ότι θα ψηφίσουν τα δύο αυτά κόμματα.

    Στην πραγματικότητα, η κρίση του δικομματισμού είχε ήδη γίνει ορατή από τις τοπικές εκλογές του Μαΐου 2011 και από τις γενικές εκλογές του Νοεμβρίου 2011, οι οποίες κατέγραψαν την κυριαρχία του PP στους περισσότερους θεσμούς. Εντούτοις, το PP σημείωσε τη μεγαλύτερη εκλογική του επιτυχία κυρίως χάρη στην

    κακή παρουσία του αντιπάλου του και όχι λόγω των δικών του πλεονεκτημάτων. Στις γενικές εκλογές του Νοεμβρίου 2011, το PP πήρε την απόλυτη πλειοψηφία, αλλά αθροιστικά το PP και το PSOE έχασαν 4 εκατομμύρια ψήφους, γεγονός που αποτελούσε ρήξη σε μια τάση είκοσι πέντε ετών. Η δημόσια υποστήριξη του δικομματισμού καταστράφηκε από τον πιο αδύναμο κρίκο του: το PSOE. Η πτώση του PSOE είχε ιδιαίτερα αρνητικό αντίκτυπο για την κυβέρνηση. Μπορεί το PP να ενισχύθηκε κυρίως εις βάρος του PSOE, αλλά υπήρχε η ανάγκη μιας ισχυρής αντιπολίτευσης που θα απορροφά τις κοινωνικές εντάσεις. Η διαλεκτική σχέση του PP με το PSOE σημαίνει ότι η μεγάλη αποδυνάμωση του ενός κόμματος θέτει σε κίνδυνο τη δύναμη του άλλου.

    Η κρίση του δικομματισμού δεν έχει ακόμα εκδηλωθεί με μια σημαντική μεταφορά ψήφων από το άθροισμα PP/PSOE σε άλλες επιλογές (οι τελευταίες εκλογές σε εθνικό επίπεδο ήταν οι κοινοβουλευτικές εκλογές του Νοεμβρίου 2011). Ωστόσο, διάφορες έρευνες για το εκλογικό τοπίο προβλέπουν ήδη αυτή την αλλαγή. Ως προς τις ψήφους, η λαϊκή υποστήριξη για την αριστερά αναμφίβολα αυξάνεται. Μια πιο προσεκτική ματιά στην IU (Ενωμένη Αριστερά) δείχνει, σύμφωνα και με το CIS-το πιο αξιόπιστο ερευνητικό ίδρυμα παρά τον συντηρητισμό του-ότι το ποσοστό των ψηφοφόρων αυτής της συμμαχίας έχει επιστρέψει στο επίπεδο του Οκτωβρίου 1996, φτάνοντας το 7,8%.5

    Οι ευρωεκλογές θα μπορούσαν, βέβαια, να είναι μια ιστορική ευκαιρία για την πραγματοποίηση της εκλογικής μετάβασης. Το ευρωπαϊκό εκλογικό σύστημα είναι πιο αναλογικό και η συμπεριφορά των ψηφοφόρων σ’ αυτή την εκλογική αναμέτρηση πιο χαλαρή και ελεύθερη, αλλά η δυνατότητα του PP και του PSOE να ανακάμψουν δεν πρέπει να υποτιμηθεί. Κι αυτό γιατί το δικομματικό σύστημα δεν βασίζεται αποκλειστικά σε ένα ορισμένο εκλογικό σύστημα· βρίσκεται στο επίκεντρο όλων των μηχανισμών της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας, και ιδίως των ΜΜΕ.

     

    Διαρκής κοινωνική διαμαρτυρία

    Είναι προφανές ότι οι συνέπειες της κρίσης του δικομματισμού υπερβαίνουν το εκλογικό επίπεδο. Όπως αναφέρθηκε παραπάνω, αποτελούν σαφή ένδειξη της οργανικής κρίσης του μπλοκ εξουσίας.6 Η κρίση αυτή έχει επίσης εκδηλωθεί με την αυξημένη ένταση των κοινωνικών συγκρούσεων και τον πολλαπλασιασμό των κοινωνικών δρώντων που οργανώθηκαν και ισχυροποιήθηκαν τα τελευταία χρόνια, γεγονός το οποίο συνδέεται απόλυτα με το φαινόμενο της 15ης Μαΐου που ήδη αναφέραμε, και το οποίο είναι γνωστό ως κίνημα των Αγανακτισμένων ή απλώς 15-Μ.

    Δύο χρόνια μετά τον σχηματισμό του, είναι πια σαφές ότι ένα από τα κύρια πλεονεκτήματα του κινήματος Μ-15 είναι η ικανότητά του να κερδίζει τη λαϊκή συμπάθεια και υποστήριξη. Οι αρχικές του προτάσεις ήταν μια βασική ηθική κριτική των ελαττωμάτων της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας-κριτική την οποία μπορούν εύκολα να υιοθετήσουν και να κατανοήσουν οι μεγάλες πλειοψηφίες. Μάλιστα, το αρχικό σύνθημα του Μ-15 ήταν «Δεν είμαστε εμπορεύματα στα χέρια πολιτικών και τραπεζιτών». Όμως, ο ορίζοντας των διαμαρτυριών επεκτάθηκε και το κίνημα άρχισε να εστιάζει σε κοινωνικο-οικονομικά ζητήματα και, συγχρόνως, να αναπτύσσει και να εκφράζει μια συνολική κριτική για το σύστημα και τους βασικούς πυλώνες του, όπως η κυβέρνηση, οι τράπεζες και τα πολιτικά κόμματα. Έθεσε, επίσης, σε συζήτηση, ένα ευρύ φάσμα ζητημάτων και επιχειρημάτων, συμπεριλαμβανομένης και της πολιτικής ανυπακοής.

    Ένας από τους μεγαλύτερους θριάμβους του Μ-15 ήταν το εύρος του. Στην πραγματικότητα, ένα από τα πλεονεκτήματα του νέου κύματος κοινωνικών κινητοποιήσεων που προκάλεσε το Μ-15 ήταν η δημιουργία νέων συλλογικών ταυτοτήτων, οι οποίες σταδιακά ξεπέρασαν τον ατομικισμό και τη ρήξη των παραδοσιακών δεσμών δίνοντας, μ’ αυτόν τον τρόπο, τη δυνατότητα για κοινή δράση μέσα από τη δημιουργία νέων συναινέσεων, σχέσεων και στρατηγικών. Με τη συνειδητοποίηση που προκάλεσε το Μ-15 ωρίμασε ένας ατέλειωτος αριθμός κινημάτων κρίσιμης σημασίας, όπως το Plataforma de Afectados por las Hipotecas, PAH (Πλατφόρμα Πληγέντων από τις Υποθήκες7) ή τα λεγόμενα mareas ciudadanas (ανθρώπινα κύματα).

    Αυτά τα λεγόμενα κύματα ήταν μια ασταμάτητη σειρά διαμαρτυριών ορισμένων κλάδων, που επιδίωκαν συγκεκριμένους στόχους και υπερασπίζονταν συλλογικά τα δικαιώματα των εργαζόμενων. Τα κύματα είχαν διάφορα χρώματα: πράσινο για την εκπαίδευση, λευκό για την υγεία, πορτοκαλί για τις δημόσιες υπηρεσίες και κόκκινο για τις συντάξεις. Συγκροτούνταν από ένα φάσμα ανθρώπων με διαφορετικό υπόβαθρο, αλλά με ένα κοινό στοιχείο: την επισφαλή τους κατάσταση.

    Τα κύματα χρησιμοποίησαν παλιές και νέες στρατηγικές-από παρατεταμένες καταλήψεις δημόσιων χώρων, απεργίες πείνας και διαδηλώσεις μέχρι απεργίες-σήμερα εξακολουθούν να αγωνίζονται ενάντια στην κυβέρνηση σε σημαντικούς τομείς όπως η υγεία ή η εκπαίδευση, σε συνεργασία με τα συνδικάτα.8

    Παράλληλα, έχουν δημιουργηθεί και ενισχυθεί δομές με στόχο να ενώσουν την κοινωνική βάση που είναι απαραίτητη για να δημιουργηθεί ένα αντίβαρο από την πλευρά των πολιτών.9 Οι στρατηγικές οι οποίες έχουν εφαρμοστεί στους κοινωνικούς αγώνες που σχετίζονται με την ανατροπή του καθεστώτος είναι επίσης πολύμορφες· οι διαδηλώσεις των ανθρακωρύχων τον Ιούλιο του 2012, η Coordinadora 25-S (Πλατφόρμα συντονισμού 25-S),10 οι δράσεις του SAT (Σωματείο

    Εργατών της Ανδαλουσίας) στα σούπερ μάρκετ,11 και οι συγκεντρώσεις διαμαρτυρίας της PAH έξω από τα σπίτια πολιτικών12 είναι παραδείγματα της νέας μορφής που έχουν πάρει οι κοινωνικές και πολιτικές διαμαρτυρίες. Η δυναμική της αλληλεγγύης των μελών του κινήματος, η οργάνωση και η ενδυνάμωσή του συνδυάζονται με πρακτικές πολιτικής ανυπακοής που γίνονται όλο και περισσότερο αποδεκτές από την κοινωνία, σε συνδυασμό με την ταυτόχρονη αξιοποίηση των περιορισμένων δυνατοτήτων συμμετοχής των πολιτών που παρέχει το σύστημα.

    Με λίγα λόγια, η κρίση ενίσχυσε την κοινωνική δυσαρέσκεια και έχει αρχίσει να την αναβίβασε στο επίπεδο της πολιτικής δυσαρέσκειας. Λόγω του βάθους της κρίσης ο χρηματοπιστωτικός καπιταλισμός έφτασε στο σημείο να θέτει σε κίνδυνο εκείνους τους θεσμούς που διασφάλιζαν το κυρίαρχο σύστημα, δηλαδή το κοινωνικό και πολιτικό σύστημα που ισχύει στην Ισπανία από το 1978. Έτσι, οι πολιτικοί θεσμοί που δημιουργήθηκαν για τη διατήρηση της εξουσίας άρχισαν να δέχονται πιέσεις. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να υπάρξει κρίση στο εσωτερικό του κυρίαρχου κοινωνικού μπλοκ και να ενισχύσει τις αντιφάσεις ανάμεσα στο ηγεμονικό χρηματοπιστωτικό κεφάλαιο και τις μεσαίες βιομηχανικές επιχειρήσεις, τους μικρούς επιχειρηματίες, τους δημόσιους υπάλληλους και τους συνταξιούχους.

     

    Το αίτημα της ανεξαρτησίας – Καταλονία

    Από το καλοκαίρι του 2010, το αίτημα της ανεξαρτησίας αποκτά όλο και περισσότερους υποστηρικτές στην καταλανική κοινωνία, προκαλώντας μια μεταστροφή στο πολιτικό φάσμα αυτής της Αυτόνομης Περιοχής, η οποία επηρεάζει όλη τη χώρα. Τον Ιούνιο 2010, έγινε στη Βαρκελώνη μια μεγάλη διαδήλωση με το σύνθημα “Som una nació. Nosaltres decidim” («Είμαστε ένα έθνος. Εμείς αποφασίζουμε»), στην οποία οι συμμετέχοντες διαμαρτύρονταν για μια πρόσφατη απόφαση του Ισπανικού Συνταγματικού Δικαστηρίου σχετικά με αγωγή που αφορούσε το Διάταγμα για την Ανεξαρτησία της Καταλονίας. Ένα χρόνο αργότερα, τον Απρίλιο του 2011, ιδρύθηκε η ANC (Εθνική Συνέλευση της Καταλονίας) και μετά από δύο χρόνια, το Σεπτέμβριο του 2012, πραγματοποιήθηκε μία από τις μεγαλύτερες διαδηλώσεις στην ιστορία της Καταλονίας, με σύνθημα «Καταλονία: ένα νέο ευρωπαϊκό κράτος».

    Το αίτημα της ανεξαρτησίας τροποποιήθηκε και απέκτησε έναν πιο περιεκτικό Χάρτη, που περιλάμβανε τόσο τη θεμελιώδη κοινή πρόταση της καταλανικής δεξιάς, Convergencia I Unió (Σύγκλιση και Ένωση)-μιας ομοσπονδίας της δεξιάς σοσιαλδημοκρατικής Convergencia (Σύγκλιση) και της Unió [Ένωση], που προέρχεται από ένα κοινωνικό Χριστιανικό Κόμμα-όσο και την πρόταση των δυνητικών υποστηρικτών της στο καταλανικό κοινοβούλιο-της Esquerra Republicana de Catalunya (Δημοκρατική Αριστερά της Καταλονίας) και της νέας

    πρωταγωνιστικής πολιτικής δύναμης Candidatures de Unitat Popular (Υποψήφιοι της Λαϊκής Ενότητας) που πήρε τη θέση της ανεξάρτητης αριστεράς στο πολιτικό φάσμα. Η συμμαχία ICV και EUiA,13 από τη μεριά της, έχει υποστηρίξει το «δικαίωμα απόφασης», αλλά όχι την ανεξαρτησία της Καταλονίας.

    Από τη διαδήλωση του Σεπτεμβρίου 2011, τα εκλογικά αποτελέσματα των αριστερών κομμάτων που εκπροσωπούνται στους θεσμούς σημείωσαν σημαντική αύξηση, ενώ μειώθηκε η δύναμη των ισπανικών δεξιών εθνικιστικών κομμάτων, όπως το Partido Socialista Catalán (Καταλανικό Σοσιαλιστικό Κόμμα).

    Πριν από αυτή την αλλαγή στο πολιτικό και κοινωνικό τοπίο της Καταλονίας, οι διάφορες πολιτικές δυνάμεις της αριστεράς υποστήριζαν το αίτημα στο δικαίωμα της απόφασης, μολονότι πρότειναν διαφορετικά πρότυπα κρατικής συγκρότησης. Αυτό οδήγησε στην ίδρυση της ANOVA (Εθνικιστική Αδελφότητα) και του BNG (Εθνικιστικό Μπλοκ Γαλικίας) στη Γαλικία, του Bildu (Συγκεντρωθείτε) στη Χώρα των Βάσκων, της CHA (Ένωση Αραγονίας) στην Αραγονία , της Ενωμένης Αριστεράς της Κοινότητας της Βαλένθια και της Compromís (Αφοσίωση) στην Αυτόνομη Περιοχή, καθώς και συνδικαλιστικών κινημάτων, όπως το SAT στην Ανδαλουσία. Σε εθνικό θεσμικό επίπεδο, η Ενωμένη Αριστερά (Izquierda Unida) έχει υποστηρίξει τα αιτήματα για το δικαίωμα στην απόφαση, επιμένοντας στην πρότασή της για μια πολυεθνική και ενιαία ομοσπονδιακή δημοκρατία ως το καταλληλότερο κρατικό μοντέλο της Ισπανίας.

     

    Η πρόκληση για την αριστερά: συνεργασία για τη δημιουργία ενός πλατιού κοινωνικού μπλοκ που θα επιταχύνει τη συνταγματική διαδικασία

    Όπως έχουμε αναφέρει, τα τελευταία χρόνια έχουν εμφανιστεί διάφορα κινήματα που επιθυμούν να καθιερωθούν ως σημεία σύγκλισης, φέρνοντας σε επαφή διαφορετικές κοινωνικοπολιτικές δυνάμεις ενός ευρύτερου φάσματος. Πέρα από ορισμένες προστριβές14, έχει προβάλει ξεκάθαρα ένα κοινό πεδίο μάχης: η αντίσταση στις περικοπές δαπανών και τα σχέδια της τρόικας, η ανάγκη να βρεθούν οι εναλλακτικές που θα σημάνουν την ολοκλήρωση της πορείας και το τέλος του καθεστώτος του 1978, καθώς και το ξεκίνημα μιας νέας συνταγματικής διαδικασίας. Η ανάγκη συνεργασίας σε ένα κοινό πρόγραμμα δράσεων και προτάσεων στηρίζεται σ’ αυτή την κοινή βάση. Το συγκεκριμένο πρόγραμμα πρέπει να ενεργοποιήσει και να επιταχύνει τη διαδικασία πτώσης της κυβέρνησης και οι πολίτες να παίξουν έναν ηγετικό ρόλο ως αντίβαρο.

    Η πρόταση της Ενωμένης Αριστεράς-η οποία διαμορφώθηκε στο τελευταίο Συνέδριό της-έχει στόχο τη συγκέντρωση αυτών των δυνάμεων ώστε να ενισχυθεί η

    δυναμική της διαδικασίας ανατροπής της κυβέρνησης. Σύμφωνα με την πρόταση, η Ενωμένη Αριστερά δεσμεύεται να επιδιώξει τη δημιουργία ενός κοινωνικού και πολιτικού μπλοκ, μέσω μιας διαδικασίας που θα έχει στόχο τη συγκέντρωση πολιτικών, κοινωνικών και συνδικαλιστικών δυνάμεων. Η συγκρότηση του μπλοκ θα γίνει στη βάση της συνένωσης συμμαχιών των τριών επιπέδων που θα συμπράξουν σε ένα εγχείρημα «δημοκρατικής εξέγερσης» ενάντια στη νεοφιλελεύθερη τάξη. Το μπλοκ θα καταθέσει πρόταση που θα έχει στόχο την άμεση ικανοποίηση των αναγκών και των αιτημάτων της εργαζόμενης πλειοψηφίας για δημοκρατία και κοινωνική πρόνοια. Με τη στρατηγική αυτή, δεσμεύεται να προχωρήσει πέρα από την υπάρχουσα κοινή συμφωνία στη σφαίρα των κοινωνικών, πολιτικών και συνδικαλιστικών διαμαρτυριών, προκειμένου να επιτευχθεί η συνεργασία των διαφορετικών δυνάμεων της αριστεράς. Ένα από τα εργαλεία που σχεδιάστηκαν με στόχο την ανατροπή της κυβέρνησης ήταν η εκστρατεία “Gobierno Dimisión, elecciones ya, Hay Alternativa” («Πτώση της κυβέρνησης, εκλογές τώρα, υπάρχει εναλλακτική»).

    Παράλληλα, προωθούνται και κινήσεις που θα συγκεντρώσουν όλο το φάσμα των ομάδων που θέλουν την αλλαγή. Σ’ αυτές περιλαμβάνονται, για παράδειγμα, η “Alternativas desde abajo” (Εναλλακτικές από τα κάτω), με κύρια δύναμη την Izquierda Anticapitalista (Αντικαπιταλιστική Αριστερά) και διάφορες ομάδες που κύριο στόχο έχουν την πραγματοποίηση της συντακτικής διαδικασίας.

    Αυτή είναι η κεντρική ιδέα που συνδέει τις διαφορετικές στρατηγικές. Λόγω της επείγουσας κατάστασης που παρουσιάστηκε στις προηγούμενες σελίδες, ενισχύεται διαρκώς στην Ισπανία η ιδέα μιας συντακτικής διαδικασίας για την επίτευξη του κοινωνικού μετασχηματισμού. Βέβαια, η άποψη ότι ο συνταγματικός χάρτης μπορεί να χρησιμοποιηθεί εναντίον του καθεστώτος του 1978 δεν είναι καινούργια. Αντλώντας από τα διδάγματα των εμπειριών της Λατινικής Αμερικής, η αριστερά έχει κάνει εδώ και πολλά χρόνια πολυάριθμες εκκλήσεις για την ανάγκη διενέργειας μιας συντακτικής διαδικασίας.15 Όμως, δεν υπάρχει αμφιβολία πως η αύξηση των απόψεων ότι η άσκηση πίεσης για την πραγματοποίησή της είναι σήμερα επιθυμητή και εφικτή οφείλεται κυρίως στη ραγδαία επιδείνωση των αντικειμενικών συνθηκών διαβίωσης της πλειονότητας της εργατικής τάξης. Έχουν κατατεθεί διάφορες απόψεις σχετικά με τον τρόπο πραγματοποίησης και το περιεχόμενο της συνταγματικής διαδικασίας, που όλες έχουν τις δυσκολίες τους.16 Αυτό, πάντως, που έχει επιτευχθεί είναι ότι η ιδέα της συντακτικής διαδικασίας είναι διαρκώς παρούσα στα κοινωνικοπολιτικά πράγματα των δύο τελευταίων χρόνων. Είναι παρούσα στις συζητήσεις και στις βασικότερες θέσεις του κινήματος Μ-15, αποτελεί την κεντρική ιδέα του Movimiento 25S (Κίνημα 25S), βρίσκεται στην καρδιά του κινήματος των Constituyentes (Ψηφοφόροι), περιλαμβάνεται στις προτάσεις του Frente Cívico (Μέτωπο Πολιτών) και του κινήματος Procés Constituent (Συντακτική διαδικασία) της Καταλονίας, καθώς και στις πολιτικές

    συζητήσεις στο εσωτερικό της IU και του PCE.17 Επιπλέον, στις τελευταίες γενικές εκλογές, η συντακτική διαδικασία αναφερόταν ρητά στα προγράμματα της μεγάλης πλειονότητας των αριστερών κομμάτων.18

    Η ανάγκη μιας συντακτικής διαδικασίας έχει οδηγήσει σε συζητήσεις τόσο σε θεωρητικό επίπεδο, όσο και στην κοινωνικοπολιτική σφαίρα, για την εξεύρεση των καλύτερων τρόπων επίτευξης αυτού του σκοπού.19 Ο στόχος είναι να πραγματοποιηθεί η διαδικασία χωρίς να γίνει μια απλή reconstitución (ανασύνταξη) ή να οδηγήσει στον γνωστό gatopardismo των κυρίαρχων ελίτ (την υλοποίηση της δέσμευσης για πολιτικό μετασχηματισμό, ο οποίος στην πραγματικότητα δεν επιφέρει παρά επιφανειακές αλλαγές στις υπάρχουσες δομές, προκειμένου να διατηρηθεί το στάτους κβο), ο οποίος θα οδηγήσει σε μια ακόμα αποτυχημένη μετάβαση. Για τον σκοπό αυτό, η πιο αποδεκτή πρόταση είναι η στρατηγική που ήδη αναφέραμε και αφορά τη δημιουργία ενός κοινωνικού, πολιτικού και συνδικαλιστικού μπλοκ με την ικανότητα να κινητοποιεί και τη βούληση να κυβερνήσει. Θα είναι ένα μπλοκ στο οποίο νέα μορφώματα που δεν επιθυμούν να εμπλακούν σε θεσμικές δράσεις20 θα συναντηθούν με ήδη υπάρχοντα και όλα μαζί, στη συνέχεια, θα συναντηθούν με την ευρύτερη πολιτική αριστερά-θα υπάρξει δηλαδή ένας νέος συνδυασμός του παλιού με το νέο.

     

    Ώρα να ενωθούμε για να πετύχουμε την αλλαγή

    Η σύντομη αυτή ανάλυση δείχνει ότι βρισκόμαστε σε μια αποφασιστική στιγμή για την πολιτική αριστερά και τις κοινωνικές και συνδικαλιστικές δυνάμεις: Οι αυξανόμενες δυσκολίες που αντιμετωπίζει η κοινωνική πλειοψηφία στα εργασιακά, κοινωνικά και οικονομικά ζητήματα θα οδηγήσουν πιθανότατα σε νέες γενικές απεργίες· το ζήτημα της χρηματοδότησης των Αυτόνομων Κοινοτήτων θα οδηγήσει σε έναν έντονο διάλογο ανάμεσα σ’ αυτές, ειδικότερα σε σχέση με τη πορεία προς την ανεξαρτησία της Καταλονίας· οι πιέσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης για περικοπές, ιδίως στους τομείς της τοπικής αυτοδιοίκησης, θα οδηγήσουν σε περαιτέρω επιδείνωση της κοινωνικής πρόνοιας. Το αποτέλεσμα θα είναι η εμφάνιση απαράδεκτων επιπέδων φτώχειας και κοινωνικού κινδύνου· οι μεταρρυθμίσεις στην εκπαίδευση, την πολιτική των αμβλώσεων και την τοπική αυτοδιοίκηση, καθώς και οι εξαγγελίες για τα πανεπιστήμια θα συντηρήσουν, σε μεγάλο βαθμό, την ένταση, τουλάχιστον κατά τους επόμενους μήνες. Στο μεταξύ, οι θεσμοί που αποτελούσαν μέχρι σήμερα τους πυλώνες του καθεστώτος, όπως η μοναρχία, είναι βυθισμένοι σε σκάνδαλα διαφθοράς, όπως ακριβώς συμβαίνει και με το κυβερνόν κόμμα.

    Όπως δείχνουν οι δημοσκοπήσεις, οι ευρωεκλογές θα μπορούσαν να τιμωρήσουν αυστηρά το δικομματικό σύστημα και να βοηθήσουν ώστε ένα μέρος της κοινωνικής οργής να διοχετευθεί σε αριστερές επιλογές, προδιαγράφοντας έτσι

    το τέλος του δικομματισμού που θα μπορούσε να έρθει στις επόμενες γενικές εκλογές οι οποίες είναι προγραμματισμένες για το 2015. Το ζήτημα είναι να φτάσουμε σ’ αυτό το σημείο, έχοντας συγκεντρώσει τη δύναμη που θα μετατρέψει το τέλος του δικομματισμού στην αφετηρία μιας συντακτικής διαδικασίας, η οποία θα έχει τη γνήσια κοινωνική και πολιτική δυνατότητα να αντιμετωπίσει και να αποκρούσει τις εντολές της τρόικας και να βάλει τα θεμέλια της συγκρότησης ενός εναλλακτικού κοινωνικού μπλοκ που θα μπορέσει να αμφισβητήσει την ηγεμονία του χρηματοπιστωτικού κεφαλαίου. 1 Το δεύτερο τρίμηνο του 2013, η ανεργία έφτασε στο 26,6% (27,02% για τις γυναίκες)· το 23,12% των συμβάσεων μισθωτής εργασίας ήταν προσωρινές· ο αριθμός των νοικοκυριών που όλα τους τα μέλη ήταν άνεργα έφτανε το 1.821.100. Ο κατώτατος μισθός για το 2013 ορίστηκε στα 645,3 ευρώ, αν και το κατά κεφαλήν εισόδημα το 2012 έφτανε μόλις τα 9.321 ευρώ, που ήταν μικρότερο περισσότερο από μία ποσοστιαία μονάδα σε σχέση με το παρελθόν. Το ίδιο έτος, το 21,1% του ισπανικού πληθυσμού που ζούσε στην Ισπανία διέτρεχε τον κίνδυνο της φτώχειας· για τα άτομα ηλικίας 16-65 ετών-δηλαδή όλα τα άτομα σε ηλικία εργασίας-ο κίνδυνος ήταν ακόμα μεγαλύτερος. 2 Το 2013, η διαφθορά και οι απάτες θεωρήθηκαν το δεύτερο μεγαλύτερο πρόβλημα του πληθυσμού, σε υψηλότερη θέση από τα οικονομικά προβλήματα και μικρότερο μόνο από το πρόβλημα της ανεργίας (CIS [Κέντρο Κοινωνιολογικών Ερευνών] Barometer, Ιούλιος 2013). 3 Σύμφωνα με το CIS Barometer, τον Ιούλιο του 2013, το 81,5% των ισπανών πολιτών χαρακτήριζαν την πολιτική κατάσταση στην Ισπανία «κακή» ή «πολύ κακή». Μόνο το 2% την χαρακτήριζε «καλή». Πρόκειται για τις πιο ακραίες εκτιμήσεις που έχουν εμφανιστεί σε στατιστικές, που ξεπερνούν ακόμα και αυτές του 1982, όταν μόνο το 5% των πολιτών απαντούσαν ότι η πολιτική κατάσταση της χώρας ήταν «καλή» ή «πολύ καλή» και το 37% συμφωνούσε ότι ήταν «κακή». Οι στατιστικές δείχνουν ότι από το 2010 έχει δημιουργηθεί μια πόλωση στις εκτιμήσεις, με τις αρνητικές απαντήσεις να ξεπερνάνε μόνιμα το 70% και τις θετικές να διατηρούνται κάτω από το 15%. 4 Σύμφωνα με πηγές του Υπουργείου Εσωτερικών, το 2012 πραγματοποιήθηκαν πάνω από 36.000 διαδηλώσεις και συγκεντρώσεις διαμαρτυρίας. 5 Το ποσοστό αυτό προέκυψε από την ανάλυση των απαντήσεων στην ερώτηση «Αν γίνονταν αύριο γενικές εκλογές, π.χ. κοινοβουλευτικές, ποιο κόμμα θα ψηφίζατε;» Στην έρευνα αυτή, το ΡΡ πήρε 13,2% και το PSOE 12,5%. Αν και λιγότερο αξιόπιστες, άλλες έρευνες που ακολούθησαν, όπως εκείνη που διεξήγαγε το «Εκλογικό βαρόμετρο» του ερευνητικού ινστιτούτου Metroscopia, δίνουν μια διαφορετική προοπτική: IU 9,5%· PSOE 9,6% και PP 14,1%, 6 Το ισπανικό εκλογικό σύστημα, που σχεδιάστηκε από τις τελευταίες Cortes Españolas (θεσμός του φρανκικού καθεστώτος το οποίο προβαλλόταν ως όργανο για τη συμμετοχή των πολιτών στο κράτος), ευνοεί το δικομματικό σύστημα και δίνει αυξημένη εκπροσώπηση στις αγροτικές περιοχές, οι οποίες είναι ιστορικά πιο συντηρητικές. Ωστόσο, ο δικομματισμός δεν στηρίζεται μόνο στον συγκεκριμένο εκλογικό νόμο· είναι το πιο αποτελεσματικό κομματικό σύστημα για τον καπιταλισμό, ακόμα και στις πιο ανεπτυγμένες χώρες. 7 Πρόκειται για την ένωση εκείνων που έχασαν ή κινδυνεύουν να χάσουν τα σπίτια τους από πλειστηριασμούς ή κατασχέσεις, λόγω της αδυναμίας αποπληρωμής των τραπεζικών δανείων αγοράς τους (σ.τ.ε) 8 Από το 2010 έως το 2012, προκηρύχθηκαν τέσσερις γενικές απεργίες ενάντια στις πολιτικές που αφαιρούσαν λαϊκά δικαιώματα και κατά των περικοπών στις δημόσιες υπηρεσίες. Τρεις από αυτές προκηρύχθηκαν από κοινού από τα δύο μεγαλύτερα συνδικάτα της Ισπανίας, τις CCOO (Εργατικές Επιτροπές) και την UGT (Γενική Ένωση Εργατών). Η τέταρτη απεργία προκηρύχθηκε από τα καταλανικά, βασκικά και γαλικιανά εθνικιστικά συνδικάτα κατά της συνταξιοδοτικής μεταρρύθμισης του 2011. Ο αριθμός των συνήθων απεργιών έχει αυξηθεί λόγω της κρίσης και ως αντίδραση στην αύξηση των εταιρικών προνομίων που παραχωρήθηκαν με τη μεταρρύθμιση της αγοράς εργασίας, διευκολύνοντας τη μείωση των μισθών και τις μαζικές απολύσεις. 9 Άλλες πρωτοβουλίες, σε εθνικό επίπεδο, είναι το Frente Cívico Somos Mayoriá (Μέτωπο Πολιτών «Είμαστε η πλειοψηφία»), το la Convocatoria cívica (Το Κάλεσμα Πολιτών), τα las Mesas de Convergencia (Τα Τραπέζια της σύγκλισης) και αρκετές μικρότερες πλατφόρμες. 10 Υπάρχει μια γενική πλατφόρμα συντονισμού, η οποία περιλαμβάνει διαφορετικές οργανώσεις, κινήματα και επιμέρους πλατφόρμες η οποία έχει οργανώσει διάφορες δράσεις και κινητοποιήσεις για να στρέψει την προσοχή του κόσμου στην κακή λειτουργία των κυβερνητικών θεσμών. Η πρώτη της δράση ήταν το Rodea el Congreso (Περικυκλώστε το Κογκρέσο) στις 25 Σεπτεμβρίου 2012, στη διάρκεια της οποίας χιλιάδες πολίτες συγκεντρώθηκαν γύρω από το Κογκρέσο. 11 Το καλοκαίρι του 2012, το Συνδικάτο Εργατών της Ανδαλουσίας πραγματοποίησε δράσεις απαλλοτρίωσης τροφίμων σε δύο σούπερ μάρκετ. Η αντίδραση των ΜΜΕ ήταν τεράστια. Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τις ενέργειες αυτές, βλ. Sánchez del Pino, “Los del SAT y sus as altos constituyentes” («Οι άνθρωποι πίσω από το SAT και την συνταγματική του επίθεση»), Sin Permiso, 19 Μαΐου 2013, διαθέσιμο στο www.sinpermiso.info/textos/index.php. 12 Από το Μάρτιο του 2013, το Κίνημα των Θυμάτων των Υποθηκών έχει ξεκινήσει μια καμπάνια εκστρατεία “escraches” (συγκεντρώσεις διαμαρτυρίας έξω από τα σπίτια πολιτικών), με στόχο αφενός να πείσουν τους βουλευτές να ψηφίσουν υπέρ των μέτρων που περιγράφονται στην “Iniciativa Legislativa Popular Hipotecaria” (ILP· Λαϊκή Νομοθετική Πρωτοβουλία για τις Υποθήκες), που παρουσιάστηκε από την πλατφόρμα, και αφετέρου να καταγγείλουν δημόσια τους πολιτικούς και τα κόμματα που δεν σκόπευαν να στηρίξουν την ILP, ενεργητικά ή παθητικά. 13 Το όνομα προέρχεται από δύο πολιτικά κόμματα, το Iniciativa per Catalunya-Verds (Πρωτοβουλία για την Καταλονία-Πράσινοι) και Esquerra Unida I Alternativa (Ενωμένη και Εναλλακτική Αριστερά. η οποία ανήκει στην Ομοσπονδία της Ενωμένης Αριστεράς). 14 Στις διάφορες συναντήσεις, συντονιστικά σώματα, πλατφόρμες και συνελεύσεις με στόχο την προώθηση της συνεργασίας των δυνάμεων της αριστεράς, υπάρχουν ορισμένα ζητήματα που δημιουργούν αντιπαραθέσεις. Μεταξύ άλλων, καθώς πλησιάζουν οι ευρωεκλογές, η αντιπαράθεση για την παραμονή στο ευρώ ή την έξοδο από αυτό έχει οξυνθεί. Μία από τις πιο πειστικές απόψεις υπέρ της απόσυρσης από την ευρωζώνη είναι αυτή που παρουσιάζεται στο μανιφέστο “Salir del euro” («Φεύγοντας από το ευρώ») (http://salirdeleuro.org/). Η άποψη αυτή υποστηρίζει ότι το συγκεκριμένο πολιτικό πλαίσιο κάθε ευρωπαϊκής χώρας είναι αυτό που φέρει κυρίως την ευθύνη για την υιοθέτηση πολιτικών λιτότητας και περικοπών και όχι το ίδιο το νόμισμα. Για μια σύνοψη αυτής της αντιπαράθεσης, βλ. J. Barredo, J. και R. Molero, “Euro no, euro sí y viceversa. Una propuesta” [«Όχι στο ευρώ, ναι στο ευρώ και αντίστροφα. Μια πρόταση»], στο www.rebelion.org/noticia.php, και άρθρα που έχουν δημοσιευτεί από τη συλλογικότητα Novecento στο www.colectivonovecento.org/category/economia-critica/. Μέχρι τώρα, το θέμα αυτό παραμένει ανοιχτό στο διάλογο των κοινωνικοπολιτικών κινημάτων της αριστεράς· ωστόσο, υπάρχει γενική συμφωνία συνεργασίας στο ζήτημα της άρνησης πληρωμής του χρέους. 15 Πρέπει να θυμόμαστε ότι, παράλληλα με αυτές τις προτάσεις, οι πολιτικές δυνάμεις του δικομματικού συστήματος έχουν επίσης υποστηρίξει την ανάγκη συνταγματικής μεταρρύθμισης. Επιπλέον, ο δεξιός λαϊκισμός που εκπροσωπείται από το κόμμα Unión Progreso y Democracia (Ένωση Πρόοδος και Δημοκρατία) έχει υιοθετήσει το σύνθημα “Proceso Constituyente” (Συντακτική Διαδικασία) δίνοντάς του το νόημα μιας reconstitución (ανασύστασης) του κυρίαρχου μπλοκ. 16 R. Viciano κ.ά., Por una Asamblea Constituyente. Una solución democratic a la crisis. (Για μια συντακτική συνέλευση. Μια δημοκρατική λύση στην κρίση), Μαδρίτη, Sequitur, 2012· A. Noguera, Utopía y poder constituyente. Los ciudadanos ante los tres monismos den Estado neoliberal (Ουτοπία και συντακτική εξουσία. Οι πολίτες αντιμέτωποι με τους τρεις μονισμούς του νεοφιλελεύθερου κράτους), Μαδρίτη, Sequitur, 2012· G. Pisarello, “Reino de España: perspectivas de un proceso destituyente-constituyente” (Βασίλειο της Ισπανίας: προοπτικές μιας αποσυντακτικής-συντακτικής διαδικασίας), στο Sin Permiso (Χωρίς Άδεια), 17 Μαρτίου 2013· M. Monero, De la crisis a la revolución democratic (Από την κρίση στη δημοκρατική επανάσταση), El Viejo topo, Μαδρίτη 2013. 17 Στο 18ο συνέδριό του το Νοέμβριο του 2009, το Ισπανικό Κομμουνιστικό Κόμμα έθεσε στόχο την έναρξη συντακτικής διαδικασίας μετά τη ρήξη του συνταγματικού συμφώνου της Μετάβασης. Το 2010, το κόμμα έκανε ένα δημοκρατικό συνέδριο αποκλειστικά για το θέμα αυτό. Βλ. J. Aja Valle, «República y democracía en tiempos decrisis. El PCE inicia la elaboración de su proquesta de proceso constituyente» (Δημοκρατικό κράτος και δημοκρατία στην εποχή της κρίσης. Το KKI αρχίζει να διαμορφώνει την πρότασή του για συντακτική διαδικασία) στην εφημερίδα Mundo Obrero, Απρίλιος 2010. 18 Ακολουθεί αλφαβητικός και όχι πλήρης κατάλογος των πολιτικών δυνάμεων που έχουν πρόγραμμα το οποίο στηρίζει (σε διαφορετικό βαθμό) την έναρξη συντακτικής διαδικασίας: Anova·

    BNG· CHA· Compromís· Les CUP· EH-Bildu· Equo· Izquierda anticapitalista· Iniciativa per Catalunya-Esquerra Unida y Alternativa· Izquierda Unida. 19 Στο επίπεδο της θεωρίας, υπάρχουν διάφορες επιλογές. Εν συντομία, η πρώτη θα μπορούσε να ονομαστεί «εκλογική επιλογή» και βασίζεται στη νίκη τις εκλογές μιας πολιτικής δύναμης που συμπεριλαμβάνει στους κύριους στόχους της και την έναρξη της συντακτικής διαδικασίας (R. Viciano κ.ά., Por una Asamblea Constituyente, ό.π.). Η δεύτερη επιλογή αφορά τη δυνατότητα ενεργοποίησης μηχανισμών κοινωνικής πίεσης στους δρόμους, που θα εξαναγκάσει την πολιτική εξουσία να αρχίσει τη συντακτική διαδικασία, καθώς αυτός θα είναι ο μόνος τρόπος διατήρησης της κοινωνικής ειρήνης. Κατά την άποψη άλλων συγγραφέων, είναι απαραίτητο να στηριχθεί η δημιουργία «πολυάριθμων και ποικίλων χώρων, συνελεύσεων ή άλλων συμμετοχικών και αυτοδιαχειριζόμενων θεσμών που θα μπορούσαν να ασχοληθούν, εντός της κοινωνίας των πολιτών και με έναν οργανωμένο τρόπο, με την αλλαγή της νομοθεσίας» (στο πνεύμα αυτό, βλ. A. Noguera, “Constituyente” στο Lugares Comunes, trece voces sobre la crisis (Κοινοί τόποι, δεκατρείς φωνές για την κρίση), Lengua de Trapo, Μαδρίτη, 2012. 20 Έχει παρατηρηθεί ότι τα νέα κινήματα που βρίσκονται στην πρωτοπορία των αγώνων για τα κοινωνικά δικαιώματα τα τελευταία χρόνια (PAH, SAT, Mareas) είναι εκείνα που θα προσδώσουν μια ρεαλιστική βάση στην «ουτοπική» προσδοκία ενός νέου συντάγματος. Στο πνεύμα αυτό, βλ. (σχετικά με το SAT): Sánchez del Pino, “Los del SAT y sus as altos constituyentes ». («Αυτοί που είναι πίσω από το SATκαι οι συνταγματική τους επίθεση), Sin Permiso, 19/05/2013, www.sinpermiso.info/textos/index.php.



Related articles