• Η Ευρώπη μεταξύ διάλυσης και επανάστασης

  • 16 May 13
  • Στις 7 και 8 Ιουνίου πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα η Εναλλακτική Σύνοδος των ευρωπαϊκών λαών. Μια συμμαχία περισσότερων από 150 οργανώσεων −ανάμεσά τους συνδικάτα, κοινωνικά κινήματα, ΜΚΟ και πολιτικοί ακτιβιστές από όλα τα μέρη της Ευρώπης− παρουσίασαν ένα μανιφέστο των αγώνων για μια δημοκρατική και κοινωνική Ευρώπη. 

    Αυτό το νέο είδος συμμαχίας αποτελεί έκφραση μιας πολιτικής «αυτοαμυντικής κοινότητας» απέναντι στην επίθεση –μοναδική στην ιστορία της Ευρώπης, ή τουλάχιστον στη μεταπολεμική ιστορία της– που δέχονται το κοινωνικό κράτος, οι δημόσιες υπηρεσίες, το επίπεδο ζωής συνολικά αλλά και η ίδια η δημοκρατία. Ταυτόχρονα, το κίνημα της Εναλλακτικής Συνόδου ελπίζει να ανοίξει τον δρόμο στους πολιτικούς αγώνες για μια εναλλακτική πολιτική στην Ευρώπη. 

    Γι’ αυτό τον λόγο είναι απαραίτητο να προχωρήσουμε σε έναν απολογισμό των μέχρι τώρα εξελίξεων.

    Κατά τη διάρκεια του έβδομου έτους της καπιταλιστικής κρίσης, είμαστε αντιμέτωποι με την εξής εικόνα: Στη νότια και την ανατολική Ευρώπη τα προγράμματα λιτότητας που επιβάλλονται από την Τρόικα έχουν προκαλέσει τεράστιες καταστροφές, ενώ ο στόχος για τον οποίο εφαρμόστηκαν αρχικά, η μείωση του δημόσιου χρέους, προφανώς δεν εξυπηρετείται.1

    Το φιάσκο έχει πάρει τέτοιες διαστάσεις, που ο γενικός διευθυντής του Διεθνούς Ερυθρού Σταυρού ανακοίνωσε τον αναπροσανατολισμό των σχεδιασμών του οργανισμού του με το ακόλουθο επιχείρημα: «Από τον Δεύτερο Παγκόσμιο πόλεμο και έπειτα ποτέ ξανά τόσο πολλοί Ευρωπαίοι δεν εξαρτούνταν από προγράμματα ανθρωπιστικής βοήθειας […]. Οι κοινωνικές εντάσεις αυξάνονται πάντοτε όταν το ψωμί γίνεται τόσο ακριβό. Επιπλέον, όλο και περισσότεροι νέοι άνθρωποι με πανεπιστημιακή εκπαίδευση δεν μπορούν να βρουν δουλειά. Τους λένε ότι θα περάσουν πολλά χρόνια μέχρι να βελτιωθεί η κατάσταση. Δεν προκαλεί καμία έκπληξη ότι το μίσος για την πολιτική έχει αυξηθεί. Υπάρχει συσσωρευμένη οργή, απογοήτευση και απελπισία, σε ένα εκρηκτικό μείγμα».2 

    Η μεταρρύθμιση του Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το οποίο εγκρίθηκε παρά την καταψήφισή του από την Αριστερά, και η επικύρωση του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού από τα 25 κράτη-μέλη, που και τα δύο στόχευαν σε μια αυστηρή πολιτική λιτότητας με αυταρχικές μεθόδους, έχουν επιδεινώσει σημαντικά την κατάσταση. Επιπλέον, η ευρωζώνη των 17 χωρών και η Ευρωπαϊκή Ένωση μπαίνουν σε φάση ύφεσης το 2013. Η ανακοίνωση του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, που έκανε λόγο για βελτίωση της κατάστασης τον επόμενο χρόνο και συνδέεται με τα δημοσιευμένα αρνητικά προγνωστικά αυτής της χρονιάς, είναι εντελώς αναξιόπιστη. Αντιθέτως, σοβαροί οικονομολόγοι προειδοποιούν όλο και συχνότερα για το ενδεχόμενο η Ευρωπαϊκή Ένωση να βυθιστεί σε μια δεκαετή με δεκαπενταετή ύφεση. Δεν μπορούμε ούτε καν να φανταστούμε τι θα έχει απομείνει από το κοινωνικό κράτος, τη δημοκρατία και την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση ύστερα από μια τέτοια εξέλιξη. 

    Ο ευρωπαϊκός καπιταλισμός είναι αντιμέτωπος με νέες ιστορικές προκλήσεις. Η εσωτερική κρίση εξελίσσεται στο φόντο μιας αλλαγής στην ισορροπία της παγκόσμιας οικονομικής εξουσίας, η οποία σκιαγραφείται σε μια λεπτομέρεια ενός άρθρου των Financial Times στα μέσα Μαρτίου: «Ενώ η παγκόσμια δεξαμενή κυβερνητικών ομολόγων που έλαβε αξιολόγηση 3Α από τους τρεις μεγαλύτερους οίκους αξιολόγησης μειώθηκε κατά 60%, υπήρξε αναβάθμιση των τίτλων σε ένα μεγάλο μέρος του υπόλοιπου πλανήτη. Στην κορυφή του καταλόγου στην κλίμακα των αναβαθμίσεων πίστωσης από τον Ιανουάριο του 2007 βρίσκονται η Ουρουγουάη, η Βολιβία και η Βραζιλία. Οι μεγαλύτερες υποβαθμίσεις αφορούν την πληγείσα από την κρίση νότια Ευρώπη, με την Ελλάδα να γνωρίζει τη μεγαλύτερη πτώση».3 Παρόμοια εικόνα προκύπτει και από τις προγνώσεις για τα επίπεδα ανάπτυξης που δημοσιεύθηκαν στην Παγκόσμια Οικονομική Έκθεση του ΔΝΤ αυτή την άνοιξη.

    Προγνώσεις για τον ρυθμό ανάπτυξης − ΔΝΤ 20134

    Κίνα                           8,0 % 

    Παγκόσμια Οικονομία  3,3 %  

    ΗΠΑ                                1,9 % 

    Ευρωζώνη                    - 0,3 %           

    Αυστρία                         0,8 %  

    Γερμανία                      0,6 %  

    Γαλλία                        - 0,1 %           

    Ιταλία                           - 1,5 %         

      

    Το μοτίβο της παγκόσμιας ανάπτυξης σε τρεις ταχύτητες 

    σταθερή δυναμική των «αναδυόμενων αγορών» και των αναπτυσσόμενων χωρών 

    μέτρια ανάπτυξη για τις ΗΠΑ

    άνισα κατανεμημένη ύφεση για την Ευρώπη 

     δεν ταλαιπωρεί μόνο τους Ευρωπαίους, αλλά δημιουργεί κινδύνους, όπως προειδοποιεί και ο επικεφαλής οικονομολόγος του ΔΝΤ Όλιβερ Μπλανσάρ, συνολικά για την παγκόσμια οικονομία, η οποία μπορεί να είναι τόσο εύρωστη όσο τα πιο αδύναμα μέλη της».5 

    Η διαδρομή από τη Στρατηγική της Λισαβόνας, που ανακοινώθηκε πριν από 13 χρόνια, σε μια ειδική σύνοδο των επικεφαλής των κρατών και των κυβερνήσεων και στόχευε να καταστήσει την Ευρωπαϊκή Ένωση την πιο ανταγωνιστική και δυναμική οικονομία της γνώσης στην υφήλιο, έως τη σημερινή ουσιαστική δυσπραγία είναι, όπως φαίνεται εκ των υστέρων, εκπληκτικά σύντομη.

    Τα κοινωνικά αποτελέσματα, στον βαθμό που είναι δυνατόν να εκφραστούν με στατιστικές, περιγράφονται από την Τετραμηνιαία Επιθεώρηση του Ευρωπαίου Επιτρόπου για ζητήματα απασχόλησης κοινωνικών υποθέσεων και κοινωνικής ένταξης Λάζλο Άντορ, σύμφωνα με την οποία τον Ιανουάριο σε ολόκληρη την Ευρώπη υπήρχαν 26 εκατομμύρια άνθρωποι χωρίς δουλειά (αριθμός που αντιστοιχεί σε ποσοστό 10,8), με την ανεργία των νέων να καταγράφει νέο ρεκόρ με ποσοστό 23,6%.6

    Από αυτή την άποψη, η παραπάνω μαρτυρία είναι καταδικαστική για τη «διαχείριση της κρίσης» από την πλευρά των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Από την άνοιξη του 2011 3,7 εκατομμύρια άνθρωποι έχουν χάσει τις δουλειές τους και η τάση στην Ευρωζώνη είναι χειρότερη από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. 

    Ωστόσο, τα στοιχεία φωτίζουν και μία ακόμη εξέλιξη. Αυτή η εξέλιξη ναρκοθετεί πολιτικά το σχέδιο της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, όπως προκύπτει από τον κατά 10% υψηλότερο δείκτη ανεργίας στη νότια και ανατολική Ευρώπη, σε σύγκριση με τον αντίστοιχο στη βόρεια και κεντρική Ευρώπη. 

    Υπό το πρίσμα αυτών των αντικειμενικών διαφορών στις κοινωνικές εξελίξεις, δεν προκαλεί έκπληξη ότι τα τελευταία χρόνια οι εθνικιστικές ερμηνείες της κρίσης έχουν αυξηθεί, γεγονός που οδήγησε στην ανάδυση και την ανάπτυξη του δεξιόστροφου εξτρεμισμού και σε κάποιες περιπτώσεις ακόμη και νεοναζιστικών κομμάτων. 

    Στην κατεύθυνση ανάπτυξης μιας δημοκρατικής και κοινωνικής εξόδου από την κρίση έχουν εκδηλωθεί διάφορες ταξικές αντιδράσεις –απεργίες, διαδηλώσεις και νέα κοινωνικά κινήματα– κυρίως, αλλά όχι αποκλειστικά στη νότια Ευρώπη. Οι αντιδράσεις αυτές αξίζουν να τις προσέξουμε. 

    Χωρίς υπερβολή, η δεκαετία που διανύουμε μπορεί να χαρακτηριστεί ως η δεκαετία της πιο έντονης κινητικότητας των συνδικάτων και των κοινωνικών κινημάτων ενάντια στις πολιτικές των κυρίαρχων τάξεων από το τέλος του Δευτέρου Παγκοσμίου πολέμου. Και υπάρχει πλήθος στοιχείων που υποδεικνύουν ότι το κύμα των αντιδράσεων θα αναπτυχθεί περαιτέρω. 

    Ο Διεθνής Οργανισμός Εργασίας κατέληξε στο ίδιο συμπέρασμα σε μια έκθεση σχετικά με την κατάσταση στην Ευρώπη, η οποία δημοσιεύτηκε στις αρχές Απριλίου. «Ως επακόλουθο της οικονομικής κρίσης ο κίνδυνος μιας κοινωνικής αναταραχής στην Ευρώπη έχει αυξηθεί αισθητά τα τελευταία χρόνια. Στην πραγματικότητα, αποτυπωμένο με βάση τους δείκτες που επεξεργάστηκε ο οργανισμός, ο κίνδυνος έχει αυξηθεί κατά 12% σε σχέση με την κατάσταση πριν την κρίση».7 

    Στις αρχές Απριλίου, ο London Independent ανέφερε ότι τα δύο μεγαλύτερα βρετανικά συνδικάτα, το Γιουνάιτ και το Γιούνισον, τάχθηκαν υπέρ των συζητήσεων προετοιμασίας μιας γενικής απεργίας ενάντια στις πολιτικές λιτότητας.8 Υπό το πρίσμα της περιστολής του δικαιώματος στην απεργία κατά την περίοδο της θατσερικής διακυβέρνησης, η συζήτηση είχε πολύ μεγάλη σημασία και ο Independent δεν παρέλειψε να σημειώσει ότι με το κάλεσμα σε γενική απεργία τα συνδικάτα θα χρησιμοποιήσουν την πιο μαζική δράση που έχουν στη διάθεσή τους για πρώτη φορά από το 1926. 

    Οι συζητήσεις των βρετανικών συνδικάτων είναι κομμάτι της πανευρωπαϊκής κινητοποίησης ενάντια στις πολιτικές λιτότητας. Ας ανακαλέσουμε τις πιο εντυπωσιακές δράσεις αυτού του πανευρωπαϊκού κινήματος αντίστασης κατά το πρώτο ήμισυ αυτής της χρονιάς:9

    Στο τέλος της περασμένης χρονιάς μια διαμαρτυρία που διήρκησε ένα μήνα στη Σλοβενία.

    Η απεργία των εργαζομένων στα δημόσια μέσα μαζικής μεταφοράς στην Αθήνα .

    Οι μαζικές διαδηλώσεις τον Φεβρουάριο στη Βουλγαρία ενάντια στη εξαθλίωση και υπέρ ενός νέου Συντάγματος .

    14 Μαρτίου – δράση της ευρωπαϊκής ομοσπονδίας συνδικάτων με αφορμή την Ευρωπαϊκή Σύνοδο.

    Αρχές Μαρτίου – διαδήλωση με συμμετοχή ενός εκατομμυρίου ανθρώπων στην Πορτογαλία ενάντια στο μνημόνιο με σύνθημα «Να πάει να γαμηθεί η Τρόικα». 

    10 Μαρτίου – κινητοποίηση των δύο μεγαλύτερων ισπανικών συνδικάτων σε συμμαχία με 160 οργανισμούς, με μαζικές δράσεις σε όλες τις μεγάλες πόλεις της χώρας.

    Μαζικές διαδηλώσεις στην Κύπρο.

    5 Μαΐου – διαδήλωση με 100.000 κόσμο στο Παρίσι ενάντια στην λιτότητα και υπέρ της έκτης Δημοκρατίας.

    1 Ιουνίου – κινητοποίηση του κινήματος των πλατειών στην Πορτογαλία, στην Ισπανία, στην Ελλάδα και τη Γερμανία.

    22 Ιουνίου – διαδήλωση των βρετανικών συνδικάτων ενάντια στις πολιτικές λιτότητας της κυβέρνησης των συντηρητικών.

    Το στιλ με το οποίο οι υπουργοί Οικονομικών της Ευρωζώνης, με επικεφαλής τους σκληροπυρηνικούς της Γερμανίας, της Αυστρίας, της Ολλανδίας και της Φιλανδίας, αρνήθηκαν στον κυπριακό λαό μια βιώσιμη λύση για την τραπεζική κρίση στη χώρα τους δείχνει ότι η αντιπαράθεση έχει περάσει σε μια καινούργια, πιο σκληρή φάση. 

    «Μέχρι τώρα», ισχυρίζεται ο Έλληνας οικονομολόγος Γιάνης Βαρουφάκης, «οι υποστηρικτές της λιτότητας και της γερμανικής προσέγγισης στην κρίση της ευρωζώνης στις ελλειμματικές χώρες (συμπεριλαμβανομένης της Γαλλίας) υποστήριζαν ότι πρέπει να συμφωνήσουν με το Βερολίνο και τη Φρανκφούρτη, ώστε να εμπνεύσουν επαρκή εμπιστοσύνη σε αυτούς που ελέγχουν το πορτοφόλι (τη θέλησή μας να μάθουμε το μάθημά μας), προτού εκείνοι με τη σειρά τους ενδώσουν στα αναπόφευκτα ευρωομόλογα, στη λογική μιας τραπεζικής ένωσης σε οτιδήποτε χρειάζεται για να επιτευχθεί μεγαλύτερη πολιτική και οικονομική ένωση». 

    Αλίμονο, η κυπριακή συμφωνία αντανακλά πόσο λάθος ήταν αυτή η άποψη: Παρόλο που οι λαοί από όλη την περιφέρεια (στην Ιρλανδία, στην Πορτογαλία, ακόμη και στην Ελλάδα και την Ιταλία) έχουν σκύψει το κεφάλι, αν και με δυσαρέσκεια, στη σκληρή λιτότητα και την άρση της εργατικής νομοθεσίας, οι δυνάμεις του Βερολίνου και της Φραγκφούρτης απομακρύνονται από ενοποιητικές πρωτοβουλίες, υιοθετώντας όλο και περισσότερο αυταρχικές και διχαστικές πολιτικές, που σπρώχνουν την Ευρωζώνη στην ακριβώς αντίθετη κατεύθυνση από εκείνη που υπαγορεύει η πολιτική και η οικονομική βιωσιμότητα.10

    Οι πολιτικοί κίνδυνοι που προκύπτουν για την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση και τη σταθερότητα των χωρών είναι προφανείς. Αυξάνονται οι ανησυχίες που εκφράζονται για το μέλλον, τις οποίες συμμερίζονται τμήματα των κυρίαρχων τάξεων και των πολιτικών ελίτ, τις οποίες συμμερίζονται επίσης και πολιτικοί επιστήμονες. 

    Σε μια ανάλυση του ιδρύματος Φρίντριχ Έμπερτ (του γερμανικού σοσιαλδημοκρατικού κόμματος) που δημοσιεύτηκε πρόσφατα αναπτύσσονται τέσσερα πιθανά σενάρια για τη μορφή της Ευρωζώνης κατά το έτος 2020.11 Αφετηρία της ανάλυσης αποτελεί η αναγνώριση του γεγονότος ότι η διαδικασία που ακολουθείται έως σήμερα (σενάριο πρώτο «κουτσά στραβά») στη διαχείριση των χρηματοπιστωτικών κρίσεων, που αντιμετωπίζονται ως μοναδικές εξατομικευμένες περιπτώσεις με χρήση έκτακτων δανείων και λιτότητας, δεν μπορεί επί της ουσίας να συνεχιστεί, αφού πρακτικά αποκλείει την οικονομική ανάκαμψη. Είναι αξιοσημείωτο ότι το σενάριο που προκρίνεται από τους συντάκτες –αυτό της ολοκλήρωσης μιας οικονομικής και νομισματικής ένωσης μέσω της χρηματοπιστωτικής και της πολιτικής ένωσης υπό δημοκρατικές και κοινωνικές μέριμνες (σενάριο τέταρτο)– θεωρείται και από τους ίδιους μάλλον απίθανο να πραγματοποιηθεί. 

    Ο κίνδυνος, εξηγούν, είναι η ανεξέλεγκτη κατάρρευση της Ευρωζώνης (σενάριο δεύτερο), γεγονός που θα έχει αρνητικές και επικίνδυνες συνέπειες. Μπροστά σε αυτό το δίλημμα οι συντάκτες της μελέτης καταλήγουν σε ένα αξιοσημείωτο συμπέρασμα για πολιτικό ίδρυμα12 κόμματος που μέχρι σήμερα υπήρξε ανεπιφύλακτα αφοσιωμένο στην ευρωπαϊκή ολοκλήρωση και την πολιτική ένωση: «Το απραγματοποίητο της ολοκλήρωσης της νομισματικής ένωσης μέσω της δημοσιονομικής ένωσης στο κοντινό μέλλον οδήγησε σε μια κατάσταση όπου το σενάριο των χωρών πυρήνα της Ευρώπης δεν θεωρείται ακριβώς επιθυμητό αλλά μάλλον ως η δεύτερη καλύτερη έκβαση της παρούσας κρίσης». Και έπειτα, με στόχο να μετριάσουν την άσχημη γεύση των εθνικιστικών διακριτών διαδρομών αυτής της δεύτερης καλύτερης επιλογής, συμπληρώνουν: «Συζητήθηκε η βασική διαφορά ανάμεσα στην αντίληψη για τον πυρήνα της Ευρώπης αφενός ως μοντέλου δύο επιπέδων, με ένα κλειστό κέντρο και μια περιφέρεια που υπολείπεται κατά πολύ, και αφετέρου σε μια τροποποιημένη μορφή μιας Ευρώπης δύο ταχυτήτων, στην οποία μια πρωτοπορία κρατών προχωρά στη δημοσιονομική και πολιτική ένωση, ενώ αφήνει την πόρτα ανοιχτή στη συμμετοχή των υπολοίπων».13 Ωστόσο, η ουσία της υποχώρησης από την πλευρά των αξιολογημένων με 3Α χωρών από τις ευρωπαϊκές δεσμεύσεις, οι οποίες προκύπτουν από τη νομισματική ένωση που καθιερώθηκε ως ένας από τους όρους τους, δεν μπορεί να αποσοβηθεί τόσο εύκολα με λεκτικές ασκήσεις επί χάρτου. 

    Υπό το πρίσμα της καταστροφής, την οποία επιβεβαιώνουν και τα σενάρια που ερεύνησε το Ίδρυμα Φρίντριχ Έμπερτ, είναι εκπληκτικό ότι δεν υπάρχει ούτε ένα σημάδι βελτίωσης του νεοφιλελευθέρου προσανατολισμού της οικονομικής και κοινωνικής πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ούτε καν τα μετριοπαθή αιτήματα της Ομοσπονδίας των Γερμανικών Συνδικάτων (DGB) –για επαρκή αγαθά, βιώσιμες και υψηλής ποιότητας θέσεις εργασίας, ρύθμιση των χρηματοπιστωτικών αγορών, χρηματοδότηση ενός πανευρωπαϊκού επενδυτικού προγράμματος στα πρότυπα του New Deal14– δεν τυγχάνουν καμίας προσοχής, παρόλο που η υπέρβαση των κοινωνικών συνεπειών της κρίσης αποτελεί  βασική προϋπόθεση για τη συνέχιση της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. 

    Η υφιστάμενη κρίση της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης ενδεχομένως να είναι προάγγελος συνεχόμενων και βαθύτερων αναταραχών. Η προσπάθεια να μετασχηματιστεί η Ευρωπαϊκή Ένωση σε ένα αυταρχικό καθεστώς λιτότητας πολύ πιθανόν να είναι καταδικασμένη σε αποτυχία. Παρ’ όλα αυτά, υπάρχει ο κίνδυνος μιας αντιδραστικής εξόδου από την κρίση με τη μορφή «μιας βαλπούργιας νύχτας στην κορυφή των εθνικισμών», όπως είχε επισημάνει η Ρόζα Λούξεμπουργκ το 1918.15 

    Αν η Αριστερά επιθυμεί να αντιμετωπίσει τις ευθύνες της σε αυτή την επισφαλή πολιτική κατάσταση ως ευρωπαϊκή δύναμη, θα πρέπει να εξειδικεύσει τις κοινωνικές, οικονομικές και οικολογικές εναλλακτικές μέσα από ένα πρόγραμμα με στόχο τη δημοκρατία στην Ευρώπη.  

    Υπάρχουν πέντε κριτήρια που αξιολογώ ως θεμελιώδη:

    Η Ευρώπη δεν γίνεται αντιληπτή ως ένα ενοποιημένο κράτος, επειδή, μεταξύ άλλων, δεν αποτελείται από ένα έθνος. Ωστόσο, μπορούμε να φανταστούμε την Ευρώπη ως μια κοινοπολιτεία ευρωπαϊκών εθνών, θεμέλια της οποίας θα είναι οι ιδέες της δημοκρατίας και της επικουρικότητας. Κάτι τέτοιο θα σήμαινε ότι οι αρμοδιότητες θα ήταν έτσι διαιρεμένες μεταξύ της ένωσης και των χωρών, ώστε η ένωση θα είχε αρμοδιότητα μόνο όπου οι χώρες θα ήταν ανεπαρκείς. Από άποψη κοινωνικής και οικολογικής ανασυγκρότησης, αυτές οι αρμοδιότητες θα έπρεπε να περιλαμβάνουν σημαντικές ευθύνες για τα κοινωνικά και οικολογικά στάνταρντ, εποπτεία των τραπεζών, αναδιανεμητική πολιτική, ακόμη και ευρωπαϊκές δημόσιες υπηρεσίες και ευρωπαϊκές μεταφορές πληρωμών. Γι’ αυτό η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να έχει στη διάθεσή της έναν σημαντικά μεγαλύτερο προϋπολογισμό και νέα οικονομικά εργαλεία. 

    Η πολιτική της νομιμοποίηση πρέπει να εδράζεται σε έναν εφεδρικό βασικό νόμο, που θα ορίζει τους κανόνες του κοινού νομικού χώρου και θα ρυθμίζει την κατανομή των αρμοδιοτήτων μεταξύ των διάφορων επιπέδων και θεσμών. Θα πρέπει επίσης να στηρίζεται σε μια ευρωπαϊκή ιδιότητα του πολίτη στη βάση των ίσων δικαιωμάτων όλων των λαών που ζουν στην ένωση, έναν αναλογικό εκλογικό νόμο για την ανάδειξη του ευρωπαϊκού κοινοβουλίου και αποτελεσματικά κόμματα σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

    Η Ευρωπαϊκή Ένωση χρειάζεται μια χάρτα δικαιωμάτων των εθνών και των εθνοτικών ομάδων, στην οποία να ισχύουν τα δικαιώματα αυτοδιάθεσης και αυτονομίας. Πρέπει να μπορούν να αποφασίζουν ελεύθερα και δημοκρατικά κατά πόσο επιθυμούν να ανήκουν σε μια χώρα ή σε μια ένωση. Επιπλέον, μέσα στην ένωση κάθε άτομο έχει το δικαίωμα να ενταχθεί ή να μην ενταχθεί σε μια εθνική κοινότητα της επιλογής του και να ασκεί τα πολιτισμικά, εθνικά και θρησκευτικά του δικαιώματα μέσα στο γενικό νομικό πλαίσιο. 

    Κανένας ευρωπαϊκός θεσμός, ούτε η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα ούτε το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο, δεν μπορεί να δρα ως οιονεί νομοθετικό υπόδειγμα. Το σύμφωνο ανάπτυξης και σταθερότητας πρέπει να καταργηθεί. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο πρέπει να έχει εξ ολοκλήρου την ευθύνη για τη νομισματική πολιτική και να ασκεί έλεγχο στην Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα. 

    Τα δικαιώματα του κοινοβουλίου σε σχέση με τα διευθυντικά στελέχη θα πρέπει να ενισχυθούν σε όλα τα επίπεδα. Στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο θα πρέπει να αναγνωριστεί το πλήρες δικαίωμα, στο πλαίσιο που προκύπτει από την αρχή της επικουρικότητας, να αποφασίζει για τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό, να ψηφίζει τους νόμους και να εκλέγει την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Για να διασφαλιστούν τα δικαιώματα των χωρών και των εθνών, θα πρέπει να θεσπιστεί ένα ακόμη συμβούλιο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. 

    Το ερώτημα που προκύπτει είναι πώς μια τέτοια νέα Ευρώπη μπορεί να αναδυθεί, έχοντας ως δεδομένο ότι οι ελίτ ακυρώνουν τον ιστορικό συμβιβασμό του κοινωνικού κράτους. Θα ήταν ατυχές για την Αριστερά να αποσυρθεί, ιδιαίτερα τώρα, από ένα τόσο σημαντικό πεδίο μάχης. Ωστόσο, θα ήταν εξίσου ουτοπικό να παραβλέψει το γεγονός ότι η υλοποίηση του αυταρχικού καθεστώτος λιτότητας που βιώνουμε σήμερα καταστρέφει τις βάσεις για μια ήπια και σταδιακή μεταρρύθμιση των ευρωπαϊκών συνθηκών. Αντ’ αυτού, φαίνεται να απαιτείται μια ρήξη με την κυρίαρχη λογική τους, που θα οδηγήσει σε επαναθεμελίωση της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Είναι πρόδηλο ότι η πόρτα μπορεί να ανοίξει μόνο αν ηττηθεί η υφιστάμενη πολιτική.

     Ή, με τα κλασικά πλέον λόγια του Ιταλού κομμουνιστή Αλτιέρο Σπινέλι, από το διάσημο μανιφέστο του Βεντοτένε του 1944, που συνόψιζαν το όραμά του για μια νέα Ευρώπη:  «Για να μπορέσουμε να απαντήσουμε στις ανάγκες μας, η ευρωπαϊκή επανάσταση πρέπει να είναι σοσιαλιστική, δηλαδή ο στόχος της πρέπει να είναι η απελευθέρωση των εργατικών τάξεων και η ύπαρξη πιο ανθρώπινων συνθηκών διαβίωσης γι’ αυτές».

    Σημειώσεις

    1. Η αναλογία του δημόσιου χρέους −ΑΕΠ στην Ελλάδα αυξήθηκε μεταξύ του 2009 και του 2013 από 129% σε 176%, στην Πορτογαλία από 83% σε 128% και στην Ισπανία από 54% σε 124%. Σε ολόκληρη την Ευρωζώνη τα επίπεδα του χρέους είναι τώρα 90,6% του ΑΕΠ σε σχέση με 87,3% το 2011. Στην Ευρώπη το συσσωρευμένο χρέος αντιστοιχούσε (αντιστοιχεί) σε 85,3% του ευρωπαϊκού ΑΕΠ, ενώ κατά το 2011 ήταν 82,5%. 

    4. Chris Giles, “IMF cuts 2013 global economic outlook”, Financial Times, 16 Απριλίου 2013: www.ft.com/intl/cms/s/0/03c36652-a66e-11e2-885b-00144feabdc0.html.

    5. Στο ίδιο.

    6. Ευρωπαϊκή Επιτροπή: EU Employment and Social Situation Quarterly ­Review – Μάρτιος 2013,  http://ec.europa.eu/commission_2010-2014/andor/headlines/news/2013/03/20130326_en.html.

    7. “9th European Regional Meeting”,  http://www.ilo.org/global/meetings-and-events/regional-meetings/europe-and-central-asia/erm-9/lang--en/index.htm.

    8. “Britain‘s biggest unions put weight behind plan for general strike. Unite and Unison back mass action for the first time since 1926”,  http://www.independent.co.uk/news/uk/politics/britains-biggest-unions-put-weight-behind-plan-for-general-strike-8559027.html.

    9. Το παρόν άρθρο ολοκληρώθηκε στα μέσα Απριλίου.

    10. Varoufakis Yannis, “The Good, the Bad and the Extremely Ugly”, ec.europa.eu/commission_2010-2014/andor/headlines/news/2013/03/20130326_en.htm.

    11. Friedrich Ebert Stiftung. International Policy Analysis: “Future Scenarios For the Eurozone”,  http://library.fes.de/pdf-files/id/ipa/09723.pdf.

    12. Με προσωπικό 650 άτομα και ετήσιο προϋπολογισμό 140 εκατομμύρια ευρώ, το Ινστιτούτο Φρίντριχ Έρμπερτ συνιστά τον μεγαλύτερο με διαφορά γερμανικό πολιτικό οργανισμό που συνδέεται με κόμμα.

    13. Op. cit., σ. 6.

    14. DGB Bundesvorstand: “Ein Marschallplan für Europa. Vorschlag des Deutschen Gerwerksckaftsbundes für ein Konjunktur-, Investitions- und Aufbauprogramm für Europa“, Βερολίνο 2012, www.dgb.de/search and  http://www.indepthnews.info/index.php/global-issues/1385-german-trade-union-tables-euro-marshall-plan.

    15. Rosa Luxemburg, “ Fragment über Krieg, nationale Frage und Revolution”, στο Gesammelte Werke, vol. 4, σ. 67.

    16. Altiero Spinelli, Ernesto Rossi: “ Ventotene Manifesto”, 1944 (μετ. E. Urgesi) www.altierospinelli.org/manifesto/en/manifesto1944en_en.html.