• Εισαγωγή

  • 16 Jun 11
  • Το παρόν τεύχος του περιοδικού transform! εστιάζει στο ζήτημα της ακροδεξιάς. Περιλαμβάνονται μελέτες για τη δράση της ακροδεξιάς στην Αυστρία, Βέλγιο, Φινλανδία, Ελλάδα, Ουκρανία και Ουγγαρία. Στο κύριο άρθρο του αφιερώματος ο Ζαν-Υβ Καμύ επισημαίνει πως μια από τις αιτίες για την άνοδο της ακροδεξιάς είναι ότι «ενώ ο παραδοσιακός αντιφασισμός εξακολουθούσε να δρα με παρόμοιο τρόπο όπως και κατά τις δεκαετίες του 1930 και ’40, περιμένοντας την ανάδυση ενός ξενοφοβικού λαϊκισμού, η ευρωπαϊκή δεξιά αναβάθμιζε το πολιτικό της οπλοστάσιο». Το αποτέλεσμα ήταν «η συγκρότηση μιας νέας πολιτικής οικογένειας, η οποία ενσωματώνει στοιχεία δεξιού λαϊκισμού και ξενοφοβίας».

    Όλοι οι συγγραφείς του αφιερώματος συγκλίνουν στην ανάδειξη του ρόλου ενός είδους διαφοριστικού εθνικισμού για τον σχηματισμό της νέας ακροδεξιάς, ο οποίος βρίσκεται στον αντίποδα κάθε επιχειρήματος υπέρ της πολυπολιτισμικότητας ως θεμέλιο για την συγκρότηση των κρατών. Όπως τονίζει ο Βιτάλυ Ατανάσοφ, η παραδοχή αυτή ισχύει σε μεγάλο βαθμό σ’ ό,τι αφορά το ουκρανικό κόμμα Svoboda. Το στοιχείο αυτό ήταν ικανό ώστε να του επιτρέψει την πρόσβαση στο κεντρικό πολιτικό σκηνικό «κάτω από την ομπρέλα του ουκρανικού εθνικισμού, αντικομουνισμού και παραδοσιακού σωβινισμού, τα οποία συνδυάζονται –ανεπίσημα- με μεγάλες δόσεις ξενοφοβίας και αντισημιτισμού».

    Σύμφωνα με τον Γ. Μ. Ταμάς, ο εθνικισμός έχει πολύ βαρύνουσα σημασία  για την κατανόηση της ουγγρικής δεξιάς, η οποία κατέχει τα δύο τρίτα των βουλευτικών εδρών και παραπάνω από το 93% των εκλεγμένων στα δημοτικά συμβούλια, τόσο στις μεγάλες πόλεις όσο και στην επαρχία. Η ουγγρική περίπτωση έχει σαφείς ευρωπαϊκές διαστάσεις, καθώς το κοινοβούλιο της χώρας, η οποία προεδρεύει της Ευρωπαϊκής Ένωσης, παραβιάζει επισήμως τη συνθήκη του Τριανόν, χορηγώντας την ουγγρική υπηκοότητα σε μέλη ουγγρικών μειονοτήτων σε γειτονικές χώρες. Χρησιμοποιώντας το σύνθημα της «Εθνικής Συνεργασίας» και ασκώντας μια πολύ ιδιαίτερη μορφή «Διαχείρισης των Εθνικών Ζητημάτων» η ουγγρική κυβέρνηση εφαρμόζει πολιτική εθνικών εκκαθαρίσεων σε διάφορες θεσμικές οντότητες, όπως υπηρεσίες ασφάλειας, μέσα ενημέρωσης και εκπαιδευτικούς θεσμούς.

    Ο ρόλος του αντικομουνισμού στην ανάπτυξη της ακροδεξιάς δεν αναπτύσσεται πλήρως στα άρθρα του αφιερώματος. Το ζήτημα αυτό πρέπει να εξεταστεί αναλυτικότερα, καθώς η οπτική γωνία των χωρών του πρώην Ανατολικού Μπλοκ δεν επαρκεί.

    Ο τρόπος με τον οποίο τα κόμματα της ακροδεξιάς καταφέρνουν να εκφράζουν τον περίφημο μεσαίο ή κεντρώο χώρο και να αποκρύβουν την πολιτική τους ταυτότητα οικοδομώντας δεσμούς με τα κόμματα της παραδοσιακής δεξιάς, αναδεικνύεται από τον Δημοσθένη Παπαδάτο-Αναγνωστόπουλο με την περίπτωση του ΛΑΟΣ και την εξέταση της πολιτικής που ασκεί κατά την περίοδο της οικονομικής κρίσης. Η ικανότητα του κόμματος αυτού να μετασχηματίζεται και να κάνει διαρκείς τακτικούς ελιγμούς συνδυάζοντας «στοιχεία κλασικής ακροδεξιάς ρητορικής (ιδίως μέσα από το τηλεοπτικό του κανάλι) και την τακτική του Δούρειου Ίππου, καταφέρνοντας δηλαδή να παρουσιάζεται στο «εθνικό ακροατήριο» ως υποστηρικτής μετριοπαθών απόψεων», είναι τουλάχιστον εντυπωσιακός.

    Ο Ντανιέλ Ζαμορά επικεντρώνει την προσοχή του σε μια διάσταση της θεσμικής κρίσης που αντιμετωπίζει το Βέλγιο, η οποία συνήθως παραβλέπεται: «Πέρα από τις επίσημες διαπραγματεύσεις για το μέλλον του Βελγίου, το ερώτημα που κυριαρχεί στις συζητήσεις έχει να κάνει με τις προοπτικές του κοινωνικού κράτους, και, ευρύτερα, με το σύνολο του κοινωνικού ιστού». «Το πέρασμα των ζητημάτων αυτών στην αρμοδιότητα των περιφερειών θα αποτελέσει ένα αποφασιστικό βήμα στη διάλυση του βελγικού κράτους πρόνοιας», «Ο εθνικιστικός χώρος … υιοθέτει μια ακραία νεοφιλελεύθερη κοινωνική και οικονομική ατζέντα».

    «Σύμφωνα με την Eurostat, η Αυστρία (αλλά και η Ολλανδία) έχουν τα χαμηλότερα ποσοστά ανεργίας στην Ευρώπη. Η κοινωνική δομή της Βιέννης διαφέρει από τις υπόλοιπες περιοχές της χώρας. Το 40% του πληθυσμού της πόλης δεν έχει γεννηθεί στην Αυστρία και η μητρική τους γλώσσα δεν είναι τα γερμανικά. Το 82% του πληθυσμού της πρωτεύουσας εργάζεται στον τομέα των υπηρεσιών, το 18% στη βιομηχανία, ενώ υπάρχει κι ένα μικρό ποσοστό ανθρώπων που απασχολούνται στον αγροτικό τομέα». Ο Ούλρικε Κρουχ, αναφερόμενος στο εκλογικό αποτέλεσμα των δημοτικών εκλογών του περασμένου φθινοπώρου, τονίζει πως η «Κόκκινη Βιέννη» αποτελεί παρελθόν: οι απώλειες των Σοσιαλδημοκρατών, οι οποίοι ήταν επικεφαλής από το 1945 είναι εντυπωσιακές όπως και η ενίσχυση του ακροδεξιού κόμματος FPÖ, το οποίο είδε τα ποσοστά του να φτάνουν στο 26%.

    Σε αντίθεση με άλλους συγγραφείς, ο Καρλ Μαρς χρησιμοποιεί την έννοια του «δεξιού λαϊκισμού, η οποία εμπεριέχει στοιχεία ακραίου οικονομικού φιλελευθερισμού, πολιτικού αυταρχισμού και ξενοφοβίας», για να προσεγγίσει το κόμμα των Αληθινών Φιλανδών, το οποίο παρουσιάζει σημαντικές διάφορες από τα υπόλοιπα κόμματα της ευρωπαϊκής ακροδεξιάς. Ο Σκανδιναβικός δεξιός λαϊκισμός θεωρείται πιο μετριοπαθής σε σχέση με την υπόλοιπη Ευρώπη. Σύμφωνα με ειδικευμένους αναλυτές, «Τα Σκανδιναβικά κόμματα δικαιολογούν τις αντιμεταναστευτική τους πολιτική προτάσσοντας το σκανδιναβικό κράτος πρόνοιας και όχι με ρατσιστικές αντιλήψεις …». Ο ευρωσκεπτικισμός, βασικό στοιχείο της πολιτικής των Αληθινών Φιλανδών, είναι το βασικό ταυτοτικό στοιχείο της σύγχρονης σκανδιναβικής δεξιάς».

    Η δημοσίευση άρθρων που μελετούν περιπτώσεις ακροδεξιών κομμάτων θα συνεχιστεί και στα επόμενα τεύχη του περιοδικού. Η ανάδυση ακροδεξιών κινημάτων σε διάφορες περιοχές της Ευρώπης αντανακλά το γενικό πολιτικό πρόβλημα που αντιμετωπίζει η Ευρώπη συνολικά: Η κρίση που αντιμετωπίζει η προοπτική της ευρωπαϊκής ενοποίησης στο έδαφος του νεοφιλελευθερισμού είναι στο προσκήνιο. Όλα δείχνουν πως τα προβλήματα αυτά θα εξακολουθούν να μας συνοδεύουν για πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα. Τα άρθρα του τεύχους αυτού αναδεικνύουν ότι η μελέτη της ακροδεξιάς έρχεται αντιμέτωπη με θεωρητικά και εννοιολογικά προβλήματα. Η θεματική αυτή θα μας απασχολήσει σε επόμενες μελέτες και δημοσιεύσεις του Transform!

     

    Μετάφραση: Χρήστος Σίμος