• Ισχνή πρόοδος

  • 16 Jun 11 Posted under: Reviews
  • Για το βιβλίο του Μικαέλ Λεβί "Juifs hétérodoxes, romantisme, messianisme, utopie" (Heterodox Jews, Romanticism, Messianism, Utopia) (Ετερόδοξοι Εβραίοι, Ρομαντισμός, Μεσσιανισμός, Ουτοπία)

    Ο άγγελος της ιστορίας έχει το πρόσωπό του στραμμένο προς το παρελθόν. Όπου εμείς βλέπουμε μια αλυσίδα γεγονότων, αυτός βλέπει μία μοναδική καταστροφή, που συσσωρεύει αδιάκοπα ερείπια πάνω στα ερείπια και τα εκσφενδονίζει μπροστά στα πόδια του. Θα ήθελε να σταματήσει για μια στιγμή, να ξυπνήσει τους νεκρούς και να ξαναφτιάξει σε ένα σύνολο αυτό που σωριάστηκε σε χαλάσματα. Μια θύελλα σηκώνεται όμως από τη μεριά του Παράδεισου αδράχνοντας τις φτερούγες του και είναι τόσο δυνατή που δεν μπορεί πια ο άγγελος να τις κλείσει. Η θύελλα τον ωθεί ακαταμάχητα προς το μέλλον, στο οποίο η πλάτη του είναι στραμμένη, ενώ ο σωρός από τα ερείπια φθάνει μπροστά του ως τον ουρανό. Αυτό που εμείς αποκαλούμε πρόοδο είναι αυτή η θύελλα.

     

     

    Βάλτερ Μπένγιαμιν, ThesesonthePhilosophyofHistory, 1939.

     

     

    Για το βιβλίο του Μικαέλ ΛεβίJuifshétérodoxes, romantisme, messianisme, utopie (HeterodoxJews, Romanticism, Messianism, Utopia)

    (Ετερόδοξοι Εβραίοι, Ρομαντισμός, Μεσσιανισμός, Ουτοπία)

      

    Αυτό το κομβικής σημασίας χωρίο από τις Θέσεις για την Ιστορία του Βάλτερ Μπένγιαμιν μας έρχεται στο νου όταν στοχαζόμαστε πάνω στους πολέμους και τις καταστροφές του σήμερα. Μήπως, όμως, αυτό το χωρίο περιέχει κάτι παραπάνω από την απεγνωσμένη κραυγή κάποιου που διώχθηκε για πολιτικούς και φυλετικούς λόγους, κάποιου που μέσα από τη χαρακτηριστική σύνδεση της ιουδαϊκής θεολογίας με τη θεωρία της ταξικής πάλης προκατέβαλε θεωρητικά την ανάδυση μιας Φρίκης,·ανάδυση που συντελέστηκε λίγα χρόνια αργότερα; Αυτός ο τύπος σκέψης προσιδιάζει σε έναν τρόπο παρατήρησης της Ιστορίας που είναι κοντά ή μακριά από τον Μαρξ; Διατηρούν τα ευρήματα αυτού του τύπου σκέψης ακόμα τη συνάφειά τους στη σημερινή μοχθηρή «κρίση του πολιτισμού»; Το μικρό βιβλίο που εξέδωσε ο Mικαέλ Λοβί το 2010 από τις Éditionsdel’éclat στο Παρίσι, πέρα από τη συνεισφορά του σε ένα σημαντικό κεφάλαιο στην ιστορία της ευρωπαϊκής διανόησης, προσφέρει μια σειρά σημαντικών στοχασμών που μπορούν να συνεισφέρουν στην απάντηση των ερωτημάτων που διατυπώθηκαν παραπάνω.

     

    Η κρίση του πολιτισμού και ο μαρξισμός

     

    Το θέμα της κρίσης του πολιτισμού και της σχέσης που αυτή έχει με το μαρξισμό είναι τόσο σύγχρονο όσο η ίδια η κρίση που βιώνουμε σήμερα. Μια ένδειξη αυτής της άποψης περί συσχέτισης μαρξισμού και κρίσης πολιτισμού, η οποία κερδίζει ολοένα και περισσότερο έδαφος,αποτελεί το κάλεσμα που εξέδωσε το Διεθνές Συμβούλιο του Παγκόσμιου Κοινωνικού Φόρουμ στα τέλη του προηγούμενου έτους και αφορούσε την έναρξη μιας παγκόσμιας συζήτησης για τις εναλλακτικές λύσεις. Σε αυτό το κάλεσμα ο «ηγεμονικός δυτικός πολιτισμός» χαρακτηριζόταν μέσα από τρεις έννοιες: τη νεωτερικότητα, τον αποικιοκρατισμό και τον ευρωκεντρισμό. Στο πλαίσιο αυτού του σχήματος προκύπτει μια έμμεση κριτική στην Αριστερά της Δύσης, η οποία κατανοείται ως τέκνο της νεωτερικότητας.

     

    Αυτή η κριτική θα μπορούσε να είναι δικαιολογημένη για ένα μεγάλο κομμάτι τόσο της πολιτικής όσο και της συνδικαλιστικής Αριστεράς. Ωστόσο, σε αυτή την περίπτωση δεν θα έπρεπε κανείς να εντάξει σε αυτή την κριτική, αντικείμενο της οποίας είναι η τυφλή προσήλωση στην ιδέα της προόδου, και τον ίδιο το μαρξισμό; Ποια είναι η οπτική του τελευταίου για την πρόοδο; Αυτοί που αποκαλούν τους εαυτούς τους μαρξιστές συναινούν σε μία έννοια της προόδου;

     

    Ο Μαρξ αποκάλεσε τις επαναστάσεις «ατμομηχανές της Ιστορίας». «Αλλά ίσως αυτές να είναι κάτι άλλο», αντιτείνει ο Μπένγιαμιν, «ίσως να είναι το χέρι της ανθρωπότητας, που επιβαίνει σε αυτό το τρένο, και τραβάει το χειρόφρενο ανάγκης». (Löwy, Juifshétérodoxes, σ. 62).

     

    Το ανησυχητικό δεν είναι μόνο ότι ο Μπένγιαμιν με την ίδια κίνηση που προσεγγίζει τον «ιστορικό υλισμό» ταυτόχρονα επιτίθεται σε μία από τις κεντρικές έννοιές του. Αλλά το ότι αντιστρέφει τα κίνητρα πίσω από την επαναστατική δράση, ερχόμενος έτσι σε ρήξη με τις συμβατικές αναγνώσεις του Μαρξ. «Αν η νίκη του προλεταριάτου έναντι της μπουρζουαζίας δεν έχει ολοκληρωθεί μέχρι την έλευση της σχεδόν υπολογίσιμης στιγμής της επιστημονικής-τεχνικής ανάπτυξης (στιγμή που χαρακτηρίζεται από τον πληθωρισμό και το χημικό πόλεμο), τότε όλα είναι χαμένα. Πρέπει κανείς να σβήσει το φιτίλι πριν αυτό φτάσει στο μπαρούτι» (Löwy, σ. 115). .

     

    Σε αντίθεση με το στείρο εξελικτικισμό που διακρίνει τον εγχειριδιακό μαρξισμό της εποχής του, ο Μπένγιαμιν δεν αναγνωρίζει την επανάσταση ως «φυσικό» και «αναπόδραστο» αποτέλεσμα της οικονομικής και τεχνικής προόδου( ή, διαφορετικά, ως αποτέλεσμα της «αντίφασης ανάμεσα στις παραγωγικές δυνάμεις και τις σχέσεις παραγωγής»). Αντίθετα, τη θεωρεί μια διακοπή της ιστορικής ανάπτυξης, μιας ιστορικής ανάπτυξης που οδηγεί στην καταστροφή.

     

    Υπό αυτή την οπτική, ο φασισμός, για τον Μπένγιαμιν, δεν είναι ένα ατύχημα της Ιστορίας, κάτι το αφύσικο, μια παραδοξότητα στο πλαίσιο της συνολικότερης προόδου. Αντίθετα, ο φασισμός είναι η αντεστραμμένη όψη της εργαλειακής λογικής και ένας συνδυασμός, τυπικός στη νεωτερικότητα, τεχνικής προόδου με κοινωνική οπισθοδρόμηση. Έχει αυτό το συμπέρασμα κάποια σχέση με τα προβλήματα του σήμερα;

     

    Από την άλλη πλευρά, η σύνδεση προόδου και καταστροφής έχει ιστορική σημασία για τον Μπένγιαμιν. Εξετάζοντας το παρελθόν με την οπτική των καταπιεσμένων, παρατηρεί ότι αυτό αντιπροσωπεύεται από μια αδιάκοπη σειρά καταστροφικών ηττών. Οι εξεγέρσεις των σκλάβων, οι περσικοί πόλεμοι, ο Ιούνιος του 1848, η Παρισινή Κομμούνα και η Επανάσταση του Ιανουαρίου στο Βερολίνο διαμορφώνουν εκείνη τη σειρά γεγονότων, συνεχώς μνημονευόμενη στα γραπτά του, που απεικονίζει «ότι ο εχθρός δεν έχει σταματήσει να κερδίζει» (Löwy, σ. 121).

     

    «Όλο αυτό υποτίθεται ότι είναι μαρξισμός;» αναρωτιούνται τόσο οι υποστηρικτές όσο και οι αντίπαλοι του Μπένγιαμιν. Ναι, απαντάειστοδοκίμιότουWalter Benjamin and his Angel o GershomScholem. Αν και, προσθέτει, πρόκειται για ένα μαρξισμό απαλλαγμένο από την ισχυρογνωμοσύνη που συνήθως τον διακρίνει, καθότι ο «ιστορικός υλισμός» που προκρίνει ο Μπένγιαμιν δεν αντικαθιστά το ρομαντικό-ουτοπικό και μεσσιανικό σκεπτικισμό του για την πρόοδο, αντίθετα ο τελευταίος ενσωματώνεται σε μια ριζοσπαστική κριτική της σύγχρονης πολιτικής και της Ιστορίας.

     

    Αναμφισβήτητα ο Μπένγιαμιν αποτελεί την κεντρική φιγούρα στο βιβλίο του Λοβί. Για την ακρίβεια, αποτελεί το σημείο διασύνδεσης ανάμεσα στα δύο εισαγωγικά δοκίμια για τους ευρωπαίους εβραίους διανοούμενους και στα κεφάλαια που ακολουθούν, καθένα εκ των οποίων αφιερώνεται στους εκπροσώπους της συγκεκριμένης ομάδας. Ο συγγραφέας προβαίνει στο ευτυχές επινόημα της παρουσίασης των συγκεκριμένων εκπροσώπων ανά ζεύγη: Βάλτερ Μπένγιαμιν και FranzRosenzweig, Χάνα Άρεντ και Βάλτερ Μπένγιαμιν, Βάλτερ Μπένγιαμιν και ManèsSperber, Ερνστ Μπλοχ και Γκεόργκ Λούκατς, VictorBasch και BernardLazare, Ερνστ Μπλοχ και HansJonas, ενώ ακολουθούν και κάποιες μεμονωμένες παρουσιάσεις των GustavLandauer, MartinBuber, GershomScholem και του ίδιου του Μπένγιαμιν. Ο τόμος ολοκληρώνεται με μια συνέντευξη του Ερνστ Μπλοχ ηχογραφημένη το 1974.

     

    Η συνύφανση των παραπάνω παρουσιάσεων αποκαλύπτει το εύρος και την ποικιλομορφία των εβραϊκών αριστερών milieu στην Ευρώπη του Μεσοπολέμου. Ποικιλομορφία που συνδύαζε αριστερούς με δεξιούς σιωνιστές, μαρξιστές και μεμονωμένες ηγετικές προσωπικότητες του κομμουνιστικού κινήματος. Ως προς το τελευταίο, αξίζει να μνημονεύσουμε, για παράδειγμα, τον HeinzNeumann, μέλος του Πολιτικού Γραφείου του Κομμουνιστικού Κόμματος Γερμανίας, ο οποίος  καταδικάστηκε σε θάνατο το 1937 στη Μόσχα. Είχε επίσης παντρευτεί την προγονή του MartinBuber, MargareteBuber-Neumann, η οποία απελάθηκε από τις σοβιετικές αρχές στη ναζιστική Γερμανία, όπου έμεινε έγκλειστή στο στρατόπεδο συγκέντρωσης του Ravensbrück και τελικά επέζησε.

     

    Εβραίος νεόπλουτος - εβραίος παρίας

     

    Ο Λοβί στο βιβλίο του σημειώνει μια έντονη αντίθεση. Η πλειονότητα των γερμανών διανοουμένων, που δεν είχαν εβραϊκή καταγωγή και ελκύονταν από το ρομαντισμό, κατέληξαν στο συντηρητικό στρατόπεδο, τις περισσότερες φορές ως δεξιοί εθνικιστές και αντισημίτες. Αντίθετα, η συντριπτική πλειονότητα των ευρωπαίων διανοουμένων που επέμεναν σε ένα ρομαντικό-ουτοπικό προσανατολισμό ήταν Εβραίοι.

     

    Σε αυτό το πλαίσιο, η έννοια «ετερόδοξος» επιστρατεύεται για να υποδηλώσει δύο πράγματα: Αφενός, την αιρετικότητα, που είναι το κύριο χαρακτηριστικό όσων εβραίων διανοουμένων μετείχαν αυτής της κουλτούρας, και, αφετέρου, τη ρήξη τους με τις δύο βασικές εβραϊκές ορθοδοξίες. Αυτές περιελάμβαναν, από τη μία πλευρά, τη θρησκευτική ορθοδοξία, που βασιζόταν στην προσκόλληση σε αυστηρούς παραδοσιακούς κανόνες, και, από την άλλη, την ελαστική ορθοδοξία των φιλελεύθερων, ευπροσάρμοστων εβραίων αστών, τους οποίους η Χάνα Άρεντ χρέωσε με το διόλου κολακευτικό όρο «νεόπλουτος εβραίος», δηλαδή των Εβραίων που αρνούνταν την ταυτότητά τους και αφομοιώνονταν στις κυρίαρχες δυνάμεις της κοινωνίας.

     

    Ωστόσο, αρκετοί νεαροί εβραίοι, που στο γύρισμα του προηγούμενου αιώνα ξεκίνησαν από τα γκέτο και τις εβραϊκές πολίχνες της Κεντρικής και της Ανατολικής Ευρώπης για τις μητροπόλεις, όπως η Βιέννη, η Πράγα και το Βερολίνο, ανακάλυψαν πως οι προοπτικές κοινωνικής κινητικότητας και ενσωμάτωσης παρέμεναν κλειστές γι’ αυτούς. Το αποτέλεσμα ήταν να στραφούν προς τα ελεύθερα επαγγέλματα, προϋπόθεση των οποίων ήταν οι πανεπιστημιακές σπουδές. Κάπως έτσι σχηματίστηκε η αταξική μάζα των εβραίων διανοουμένων, οι «εβραίοι παρίες». Ορισμένοι από αυτούς ξέκοψαν οριστικά από την ορθοδοξία και κατέληξαν στο σιωνισμό –χωρίς να συμμερίζονται το αίτημα για ίδρυση εβραϊκού κράτους–, κάποιοι άλλοι οδηγήθηκαν στο μαρξισμό και αρκετά λιγότεροι στον αναρχισμό. Από την άλλη πλευρά, υπήρχαν και κάποιοι ετερόδοξοι εβραίοι που αποσύρθηκαν από τις δογματικές βεβαιότητες και τις πολιτικές πειθαρχίες των διάφορων κινημάτων. Αυτοί κατέληξαν αιρετικοί σιωνιστές, μαρξιστές ή ελευθεριακοί και διακρίνονταν από ρομαντική, επαναστατική και αντισυμβατική συμπεριφορά, ενώ για να συναρθρώσουν το μεσσιανικό, ριζοσπαστικό-ουτοπικό λόγο τους αντλούσαν ελεύθερα στοιχεία από τις εβραϊκές πηγές.

     

    Διακεκριμένη θέση σε αυτή την τελευταία ομάδα διανοουμένων κατείχε ο Βάλτερ Μπένγιαμιν. Αυτό που τον χαρακτήριζε ήταν «η ουτοπική-ελευθεριακή ευαισθησία του», ο «αντιαυταρχισμός του» και «η αμετακίνητη θέση του εναντίον της κυριαρχίας, που δεν συνδεόταν με κανέναν τρόπο αποκλειστικά και μόνο με την οικονομική εκμετάλλευση», θέση που τον απομάκρυνε «από τις κυρίαρχες ιδέες της γερμανικής και της ευρωπαϊκής Αριστεράς». Με αυτό τον τρόπο, ο Μπένγιαμιν ενσάρκωνε «με το βαθύτερο και πιο ριζοσπαστικό τρόπο ολόκληρο τον πλούτο, ολόκληρη την ανατρεπτική δύναμη, αλλά ταυτόχρονα και όλες τις αντιφάσεις αυτής της ετερόδοξης εβραϊκής κουλτούρας» (Löwy, σ. 8).

     

    Επαναστατική απαισιοδοξία

     

    Στα τέλη της δεκαετίας του ’20, ο Μπένγιαμιν παρατήρησε ότι οι κύριες αριστερές τάσεις της εποχής του χαρακτηρίζονταν από μια «αισιοδοξία δίχως συνείδηση», μια «αισιοδοξία ερασιτεχνών». Με αυτή του την παρατήρηση δεν αναφερόταν μόνο στη μη ρεαλιστική αξιολόγηση της συγκυρίας, σφάλμα στο οποίο υπέπεσε και η Κομμουνιστική Διεθνής την οποία συμπαθούσε. Πολύ περισσότερο αναφερόταν γενικά στην πίστη σε μια γραμμική πρόοδο, πίστη που έβλεπε να ενσαρκώνεται κυρίως στα φιλελεύθερα και σοσιαλδημοκρατικά κόμματα.

    Κατά τη γνώμη του, η κατάσταση, όπως διαμορφωνόταν τότε στην Ευρώπη και τον κόσμο, απαιτούσε από την πλευρά των επαναστατών ριζοσπαστική δυσπιστία, «συνολική απαισιοδοξία σε κάθε στιγμή». «Αμφιβολία για τη μοίρα της λογοτεχνίας, αμφιβολία για την ελευθερία, αμφιβολία για τους λαούς της Ευρώπης, αλλά, πάνω απ’ όλα, μια τριπλή αμφιβολία σχετικά με οποιαδήποτε προσπάθεια συμβιβασμού μεταξύ των τάξεων, μεταξύ των λαών, μεταξύ των ατόμων». Αυτή η αμφιβολία δεν πρέπει να παρεξηγηθεί στις μέρες μας ως απαισιόδοξος σκεπτικισμός, εφόσον πήγαζε από μια πρακτική και ενεργητική απαισιοδοξία η οποία καλούσε στην αποτροπή, με όλα τα διαθέσιμα μέσα, του χειρότερου ενδεχόμενου. Κάτι περισσότερο από μια δεκαετία πριν τη, βιομηχανικά τελειοποιημένη, εξόντωση των ανθρώπων με ZyklonB στους θαλάμους αερίων, ο Μπένγιαμιν κάνει έκκληση για γενικευμένη δυσπιστία χρησιμοποιώντας την παραδοξολογία: «Μπορούμε να εναποθέσουμε την απεριόριστη εμπιστοσύνη μας μόνο στην I.G.Farben[1] και στην ειρηνική τελειοποίηση της γερμανικής Luftwaffe».

     

    Η αρχή της ελπίδας

     

    Ο μαρξισμός του Eρνστ Μπλοχ είναι επίσης ετερόδοξος. Αυτό μπορεί να φανεί ιδιαίτερα στο τρίτομο έργο του Η Αρχή της Ελπίδας. Όπως είναι γνωστό, ο Μάρξ είχε αποχαιρετήσει κάθε ιδέα ουτοπίας ενώ ο Ένγκελς, στο διάσημό φυλλάδιό του με τον ανάλογο τίτλο, είχε ορκιστεί στο όνομα της μετάβασης του σοσιαλισμού από την ουτοπία στην επιστήμη. Ωστόσο, ο Μπλοχ επέμενε στην αντιστροφή αυτής της σχέσης.

     

    Συμφωνούσε στο ότι ο μαρξισμός χρειαζόταν νηφαλιότητα, ερευνητική αυστηρότητα και λογική. Την ίδια, όμως, στιγμή είχε και ανάγκη από φαντασία, ελπίδα και ενθουσιασμό. Σύμφωνα με τη διάσημη φράση του, η αναγκαιότητα για το μαρξισμό ήταν η σύντηξη αμφοτέρων των διαστάσεων – δηλαδή της θερμής και της ψυχρής διάστασής του. Σε αυτό το σχήμα, η θερμή διάσταση διαδραματίζει αποφασιστικό ρόλο, καθώς από αυτή πηγάζει αυτό που ο Μπλοχ αποκαλεί αγωνιστική αισιοδοξία, δηλαδή ενεργή ελπίδα για την υλοποίηση της ουτοπίας.

     

    Σε αντίθεση με την πλειονότητα των γερμανών ρομαντικών, που δεν ήταν εβραϊκής καταγωγής, οι Μπλοχ, Μπένγιαμιν, Buber και Scholem δεν έστρεψαν την κριτική που άσκησαν στο βιομηχανικό-καπιταλιστικό πολιτισμό –κριτική που εν μέρει αρθρωνόταν στο όνομα προνεωτερικών, προκαπιταλιστικών ηθικών, κοινωνικών και θρησκευτικών αξιών– προς την αντιδραστική ιδέα της παλινόρθωσης των παλιών κοινωνιών των γερμανικών φύλων του Μεσαίωνα.

     

    Ο Buber, για παράδειγμα, αναγνώριζε πως ο κοινωνικός δεσμός που συνέδεε αυτές τις παλιές κοινωνίες ήταν «δεσμός αίματος», δηλαδή μια φυσικοποίηση των κοινωνικών σχέσεων. Ωστόσο, υποστήριζε ότι η «νέα κοινότητα» θα θεμελιωνόταν στη χειραφέτηση των ατόμων, δηλαδή στην ελεύθερη επιλογή ή, διαφορετικά, στους «επιλεκτικούς δεσμούς». Αυτός ο νέος τύπος δεσμών δεν αρκούνταν μόνο στο να απορροφήσει όλες τις  σύγχρονες ελευθερίες, αλλά θα προέβαινε και στην υπέρβαση της αστικής κοινωνίας και των κανόνων της. Στο βιβλίο του PathstoUtopia, που εκδόθηκε το 1947 στα εβραϊκά, ο Buber δίνει μια περιγραφή της ιστορίας του σοσιαλισμού που ξεκινά από τους Σεν Σιμόν και Φουριέ, στους Mαρξ και Λένιν και καταλήγει στα κιμπούτζ[2]. Στο πλαίσιο αυτής της ιστορίας, οι προτιμήσεις του κλείνουν υπέρ του ελευθεριακού σοσιαλισμού, όπως αυτός εκφράζεται από τον Προυντόν, τον Kροπότκιν και, πάνω απ’όλους, τον GustavLandauer, φίλο του από τα σχολικά χρόνια, ο οποίος ως ηγέτης του βαυαρικού επαναστατικού συμβουλίου δολοφονήθηκε το 1919 από το στρατό των αντιδραστικών.

     

    Θα μπορούσε να περιγράψει κανείς τη σχέση των θεωρητικών που πραγματευόμαστε εδώ με το σιωνισμό ως αιρετική. Γύρω στο 1915, ο νεαρός GershomScholem απέρριψε με σκληρά λόγια τη σιωνιστική ιδέα ενός ανεξάρτητου εβραϊκού κράτους στα παλαιστινιακά εδάφη. Αναφέρει ο ίδιος: «Κηρύττουμε τον αναρχισμό. Αυτό σημαίνει ότι δεν επιθυμούμε να έχουμε καθόλου κράτος, αλλά μια ελεύθερη κοινωνία, η οποία δεν έχει σχέση με τα όσα περιγράφει ο Herzl[3] στο βιβλίο του TheOldNewLand. Ως Εβραίοι γνωρίζουμε αρκετά για τον τρομερό, χαλκευμένο θεό του κράτους ώστε να μη γονατίσουμε ενώπιόν του και να μην αφήσουμε τα παιδιά μας βορά στην αστειρευτή πείνα του για κέρδος και θυσίες» (Löwy, σ. 126).

     

    Το Ολοκαύτωμα και η ίδρυση του ισραηλινού κράτους αλλάξαν τα δεδομένα αυτής της διένεξης. Κανένας στην Αριστερά δεν ήταν σε θέση να αμφισβητήσει το δικαίωμα σε μια ιουδαϊκή πατρίδα. Στην πορεία ο «κρατικός σιωνισμός» ηγεμόνευσε ανάμεσα σε όσους εβραίους διανοούμενους επέζησαν. Αυτό ισχύει λίγο πολύ και για την Αριστερά. Από την άλλη πλευρά, αυτή η σύγκλιση δεν εξομαλύνει όλες τις διαφορές. Ο ManfredBuber, που διέφυγε από τους ναζί το 1938 καταφεύγοντας στην Παλαιστίνη, όπου και δίδαξε στο εβραϊκό πανεπιστήμιο της Ιερουσαλήμ από το 1951, παρέμεινε σε όλη του τη ζωή κριτικός σχολιαστής του σιωνισμού και των πολιτικών καταπίεσης που αυτός υιοθετεί απέναντι στον αραβικό πληθυσμό. Μολονότι διαχρονικά υποστήριξε ποικίλες κρατικές μορφές που θα μπορούσαν να εγγυηθούν τη συνύπαρξη στην Παλαιστίνη (κράτος δύο εθνοτήτων, ισραηλο-αραβική ομοσπονδία ή συνομοσπονδία), πάντοτε έθετε πλάι στην πολιτική και την ηθική. Αμφότεροι οι λαοί, Εβραίοι και Άραβες, διατηρούν εξίσου το ίδιο δικαίωμα να ζήσουν στην Παλαιστίνη. Σε ένα άρθρο του το 1947 γράφει: «Υπάρχουν δύο λαοί στην Παλαιστίνη και αυτά που πραγματικά χρειάζονται οι δύο λαοί που ζουν δίπλα δίπλα, και ο ένας ζει μέσα από τον άλλο, είναι αυτοπροσδιορισμός, αυτονομία και δυνατότητα ελεύθερης απόφασης» (Löwy, σ. 104).

     

     

     

       *

    Όπως έμαθα πρόσφατα από τον ίδιο τον Mικαέλ Λοβί ετοιμάζεται ισπανική μετάφραση του βιβλίου. Αυτό είναι ευχάριστο. Ωστόσο, διατηρώ την ελπίδα ότι μέσα στο χρόνο κάποιος σοβαρός εκδοτικός οίκος θα αναλάβει την έκδοση του βιβλίου στη Γερμανία και την Αυστρία

            

     

    Στα δοκίμια του παρόντος τόμου, Juifshétérodoxes, που δυστυχώς είναι μέχρι στιγμής διαθέσιμος μόνο στα γαλλικά, ο Λοβί πραγματεύεται ξανά τα θέματα που τον απασχόλησαν στο βιβλίο που εξέδωσε το 1988 με τον τίτλο Rédemptionetutopie. Le judaïsme libertaire en Europe centrale (in German: Erlösung und Utopie. Jüdischer Messianismus und libertäres Denken. Eine Wahlverwandschaft, published in 1997 by Karin Kramer Verlag, Berlin).

     

    Karl Marx, Class Struggles in France, 1848 to 1850, in Marx/Engels Werke, vol. 7, Berlin 1969, p. 85.

     

    Gershom Scholem, “Walter Benjamin und sein Engel” in Zur Aktualität Walter Benjamins, Frankfurt am Main, 1972, p. 87 ff.

     

    Αυτό το κομμάτι δεν χρειάζεται στην ελληνική έκδοση.

     

     

    Μετάφραση: Λουδοβίκος Κωτσονόπουλος



    [1] (Σ.τ.Μ) Γερμανική εταιρεία χημικών σκευασμάτων που συνεργάστηκε στενά με τους ναζί και προμήθευετα στρατόπεδα συγκέντρωσης με το αέριο Zyklon B.

    [2](Σ.τ.Μ.) Εβραϊκές κοινοτικές κολεκτίβες.

    [3](Σ.τ.Μ.) Theodor Hertzl (1860-1904) θεμελιωτής του σύγχρονου πολιτικού σιωνισμού και υπέρμαχος της ίδρυσης εβραϊκού κράτους.


Related articles