• Μια ευκαιρία ακόμα για το ΕΚΦ;

  • 17 Jun 11 Posted under: Κοινωνικό Φόρουμ , Transformative Strategies
  • Να υπερβούμε τον εαυτό μας

    Οι φιλοδοξίες αυτού του άρθρου είναι ταπεινές: Θέλει απλώς να συμβάλει στη συζήτηση σχετικά με τις διαδικασίες του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Φόρουμ και την επόμενη συνάντηση των διοργανωτών του. Βασίζεται σε πέντε θέσεις: 1) Η ύπαρξη ζωντανών διαδικασιών του Φόρουμ μπορεί να βοηθήσει την Αριστερά να βγει από την αμυντική κοινωνικοπολιτική της θέση. 2) Οι διαδικασίες αυτές είναι απαραίτητες για να μπορέσουμε να κινητοποιηθούμε αποτελεσματικά ενάντια στις αιτίες και τους δημιουργούς της κρίσης, καθώς και να κατανοήσουμε τους δεσμούς ανάμεσα στη χρηματοπιστωτική και οικονομική κρίση, την περιβαλλοντική και κλιματική κρίση, την ενεργειακή κρίση και την κρίση στα τρόφιμα. 3) Οι διαδικασίες του Κοινωνικού Φόρουμ προσφέρουν ιδανικές ευκαιρίες για μάθηση και αναστοχασμό, καθώς και για την ανάπτυξη αλληλεγγύης μεταξύ μας αλλά και με τα πιο αδύναμα μέλη της κοινωνίας. 4) Γι’ αυτό η Αριστερά στην Ευρώπη και πιο συγκεκριμένα στη Γερμανία οφείλει να προσπαθήσει σκληρά να κατανοήσει την «καινοτομία του Κοινωνικού Φόρουμ» και να την αξιοποιήσει. 5) Είναι, επίσης, καιρός να βοηθήσουμε την ιδέα του Κοινωνικού Φόρουμ να πραγματοποιηθεί ή, μάλλον, να ανακαλυφθεί εκ νέου. Αυτό με τη σειρά του προϋποθέτει την ανάπτυξη του ενδιαφέροντος για την ανταλλαγή εμπειριών και ιδεών, πέρα από τα συγκεκριμένα θέματα και το πολιτικό ή κοινωνικό στίγμα του καθενός.

     

    Το άρθρο αυτό υποστηρίζει ότι πρέπει να αντιμετωπίζουμε τις συνθήκες ζωής των ανθρώπων με σύνθετο τρόπο και να βλέπουμε τα οικολογικά προβλήματα στο ευρύτερο πλαίσιό τους. Ότι πρέπει πάντα να δείχνουμε αλληλεγγύη σε εκείνους που τη χρειάζονται περισσότερο και ότι πρέπει να εργαζόμαστε στην κατεύθυνση ευρύτερων κοινωνικών συμμαχιών. Με αυτή την αφετηρία, θέλει να προωθήσει τη δημιουργία δεσμευτικών συμφωνιών δράσης και συνεργασίας.

     

    Δεν πρέπει να ξεχνάμε: η ιστορία του ΠΚΦ

     

    Πολλές φορές έχει νόημα να θέτουμε απλά ερωτήματα – για παράδειγμα, γιατί, πώς και από ποιους έχει πραγματοποιηθεί κάτι και τι ακριβώς είναι αυτό; Ένα τέτοιο ερώτημα προάγει τον αναστοχασμό και μπορεί να οδηγήσει «στη διαρκή ανανέωση της απόλαυσης που προσφέρουν τα κοινωνικά φόρουμ». Αποτελεί προϋπόθεση ώστε τα κοινωνικά φόρουμ να «μαγνητίσουν» ιδίως τους πολίτες εκείνους που θεωρούν τους εαυτούς τους αριστερούς και που (εξακολουθούν να) αναζητούν ευκαιρίες να ασκήσουν τον κοινωνικοπολιτικό τους ακτιβισμό.

     

    Το 1ο Παγκόσμιο Κοινωνικό Φόρουμ, τον Ιανουάριο του 2001, στηριζόταν από ισχυρά συλλογικά υποκείμενα που, ιδίως στη Λατινική Αμερική, είχαν καταφέρει να δημιουργήσουν χειραφετητικές πολιτικές καινοτομίες και κινήματα. Αναδύθηκε από κοινωνικούς και πολιτικούς αγώνες και έδειξε ότι η αριστερή πολιτική μπορεί να είναι ζωντανή, γεμάτη ιδέες και ελκυστική. Έτσι, μπόρεσε να αντιπαρατεθεί ως αντίπαλο δέος στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ της διεθνούς ελίτ και να γίνει χώρος έμπειρων συλλογικοτήτων, στον οποίο μπορούσαν να ανταλλαγούν οι ατομικές και συλλογικές εμπειρίες της καθημερινής ζωής και των αγώνων, να αναλυθούν και να οδηγήσουν σε κοινά συμπεράσματα. Το ΠΚΦ συνέβαλε στη δημιουργία μιας νέας ταυτότητας της παγκόσμιας Αριστεράς, μιας αίσθησης του «εμείς».

     

    Ένα μέρος της ιστορίας των κοινωνικών φόρουμ περιλαμβάνει την επίγνωση των δικών μας ελλειμμάτων και των περιορισμών της Αριστεράς μέχρι τώρα. Πρέπει να γίνει έντονη συζήτηση για να καταλάβουμε γιατί οι νεοφιλελεύθεροι αντίπαλοι της Αριστεράς κατάφεραν να γίνουν τόσο ισχυροί· γιατί κατέρρευσε ο «κρατικός καπιταλισμός»· γιατί όλες οι «κλασικές» οργανωτικές μορφές, όπως το «εργατικό κόμμα» και το συνδικάτο, αποδείχθηκαν τόσο ακατάλληλες· γιατί, εντούτοις, ακριβώς στη Λατινική Αμερική, οι αγρότες, οι ακτήμονες, οι φτωχοί (και) αυτόχθονες κάτοικοι –δηλαδή, κοινωνικές ομάδες που βρίσκονταν έξω από το «κλασικό αριστερό εργατικό και συνδικαλιστικό κίνημα»– μπόρεσαν να κινητοποιηθούν στους κοινωνικούς αγώνες και να δεχθούν ευρεία κοινωνική αλληλεγγύη.

     

    Τα κοινωνικά φόρουμ δεν μπορούν να διαχωριστούν από την κριτική στις κληρονομημένες πολιτικές πρακτικές και οργανωτικές μορφές, από την κριτική στην «αριστερή» πολιτική που δεν μπόρεσε να κάνει αφετηρία της την αξιοπρέπεια του ατόμου, τη στράτευσή του και την προσπάθειά του να έρχεται σε επαφή με τη φύση με σεβασμό και αλληλεγγύη. Τα κοινωνικά φόρουμ αναδύθηκαν από την κριτική που ασκήθηκε στην Αριστερά για την υπερεκτίμηση των ίδιων της των δυνάμεων, την αλαζονική πεποίθηση ότι κατείχε την αλήθεια και την αυθαίρετη ανάληψη του ηγετικού ρόλου στον αγώνα ενάντια στο «καπιταλιστικό σύστημα». Στις υποτιθέμενες «προκλήσεις της παγκοσμιοποίησης» τα κοινωνικά φόρουμ αντιπαραθέτουν την παγκόσμια αλληλεγγύη από τα κάτω. Θέλουν να εναντιωθούν στη σκέψη και τη δράση που παραμένει εγκλωβισμένη «στη δική μας περιοχή» ή «στο δικό μας εθνικό κράτος», επιστρατεύοντας τοπικά και περιφερειακά παγκόσμια κινήματα, με στόχο έναν «άλλο κόσμο» στον οποίο θα αξίζει να ζούμε. Οι «επινοητές» και οι υποστηρικτές των ιδεών του Κοινωνικού Φόρουμ εστιάζουν στα αυτόνομα, πολιτικά ενεργά άτομα, που είναι ικανά να μαθαίνουν και κυρίως βρίσκονται έξω από τα κοινοβούλια, τις κυβερνήσεις και τις ένοπλες δυνάμεις.

     

    Όχι λίγοι, αλλά πολύ λίγοι

     

    Τα πολλά και σύνθετα ζητήματα που αντιμετωπίζει η Αριστερά στην καθημερινή της πολιτική πρακτική μπορούν εύκολα να την κάνουν να κρύβει τις αντιφάσεις της, κάνοντας δύσκολη την αναγνώριση και την ανάλυσή τους. Αυτό φαίνεται επίσης, και μάλιστα πολύ έντονα, στον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζει τα κοινωνικά φόρουμ, τα οποία είτε εξυμνούνται χωρίς καμία κριτική είτε απορρίπτονται ως αδιάφορα.

     

    Έτος, τόπος και αριθμός συμμετεχόντων στα έξι ΕΚΦ που έχουν γίνει ως τώρα: 2002, Φλωρεντία – 60.000 και πάνω από ένα εκατομμύριο στην τελική διαδήλωση· 2003, Παρίσι – 50.000 και περίπου 250.000 στην τελική διαδήλωση· 2004, Λονδίνο – 25.000· 2006, Αθήνα – 35.000· 2008, Μάλμε – 10.000· 2010, Ισταμπούλ – 3.000.

     

    Όσο πιο νηφάλια γίνεται και λαμβάνοντας υπόψη όλη την απογοήτευση που υπάρχει: Οι διαδικασίες του Κοινωνικού Φόρουμ χτύπησαν με πολλούς τρόπους την κυριαρχία της νεοφιλελεύθερης σκέψης και πολιτικής. Χάρη σε αυτές, συναντήθηκαν κοινωνικά δραστήρια άτομα και άνθρωποι που ανακατεύονταν με την πολιτική, από εντελώς διαφορετικούς χώρους. Παράλληλα, με την ανταλλαγή απόψεων σχετικά με διάφορα προβλήματα και τις πιθανές εναλλακτικές τους λύσεις, στα φόρουμ υπήρξαν ουσιαστικές συμφωνίες για την ανάληψη κοινής δράσης. Δημιουργήθηκαν ευρωπαϊκά δίκτυα με έντονη δραστηριότητα. Για πρώτη φορά, ή μετά από μεγάλο κενό, οι άνθρωποι ενθαρρύνθηκαν να γίνουν πολιτικά ενεργοί. Η αριστερή πολιτική κουλτούρα του διαλόγου έφτασε σε ανώτερο επίπεδο. Οι αρχές του Φόρουμ κατάφεραν να μπουν σε πολλούς τομείς της Αριστεράς. Προκάλεσαν συζητήσεις σε λίγο πολύ «κλασικές οργανώσεις», για θέματα όπως η στρατηγική, οι νέες πολιτικές συμμαχίες και οι νέες μορφές συνεργασίας, και οδήγησαν, για παράδειγμα, στη δημιουργία επαφών με την IGMetall(το μεγαλύτερο συνδικάτο εργατών μεταλλουργίας στη Γερμανία) και τη GEW (το συνδικάτο των εκπαιδευτικών), καθώς και με την κοινοβουλευτική ομάδα του κόμματος της Αριστεράς (DieLinke), με πρόθεση τη συνεργασία με τα κοινωνικά κινήματα. Η Σύνοδος για το Κλίμα στην Κοπεγχάγη το 2009 (και η Συνδιάσκεψη των Λαών στην Κοτσαμπάμπα) δεν μπορούν να εξηγηθούν χωρίς τα κοινωνικά φόρουμ, δίνοντας με τη σειρά τους σε αυτά την ευκαιρία να ανανεωθούν.

     

    Παρά το θετικό αυτόν απολογισμό, μέχρι σήμερα δεν έχει σταθεί δυνατό για τη Γερμανία και, γενικότερα, την Ευρώπη να δημιουργήσουν χώρους, σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο, στο επίπεδο του κράτους και της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που θα επιτρέπουν τη διοργάνωση ανταλλαγών και συζήτησης, σε ισότιμη βάση, ανάμεσα σε άτομα με κριτική κοινωνικά στάση, με διαφορετικές κοινωνικές, πολιτισμικές και πολιτικές αντιλήψεις, που θα ευνοούν την ένταξη των δραστηριοτήτων σε κοινωνικά πλαίσια και την αναζήτηση, την καλλιέργεια και τη διεύρυνση της διεθνούς επικοινωνίας.

     

    «Προσδιόρισε τι συμβαίνει και δράσε»

     

    Πρέπει κατ’ αρχάς να καταλάβουμε ότι σήμερα στην Ευρώπη και ειδικότερα στη Γερμανία δεν υπάρχουν ελκυστικές και αποτελεσματικές διαδικασίες Κοινωνικού Φόρουμ. Οι πρωτοβουλίες της Φλωρεντίας και του Παρισιού δεν μπόρεσαν να γενικευθούν και να αποκτήσουν συνέχεια. Ωστόσο, ήταν ακριβώς αυτές οι πρωτοβουλίες που βοήθησαν να συναντηθούν εκείνοι που έπρεπε να συναντηθούν: Εκείνοι που (θέλουν να) δρουν ώστε κάθε άνθρωπος να μπορεί να ζει με αξιοπρέπεια, καθορίζοντας ο ίδιος της ζωή του και αλληλεπιδρώντας με αλληλεγγύη μέσα σε ένα υγιές φυσικό περιβάλλον, και εκείνοι που δεν θέλουν να εξαναγκάζονται να βρίσκονται σε ανταγωνισμό με όσους είναι πιο αδύναμοι από τους ίδιους, να ανέχονται τη φτώχεια και τον κοινωνικό αποκλεισμό και να αποδέχονται την καταστροφή της φύσης. Όταν οι άνθρωποι αυτοί συναντιούνται για να ανταλλάξουν ιδέες που αφορούν το παρόν, αλλά και ένα βιώσιμο μέλλον, μπορούν να βρουν τα κοινά σημεία που υπάρχουν στην κοινωνική τους κριτική, στα αιτήματα, τις θέσεις και τις αντιλήψεις τους για τις δυνατές εναλλακτικές λύσεις. Μπορούν να αποφασίσουν ποιες θα είναι οι ενέργειές τους, να επεξεργαστούν τις έννοιες και τα σχέδιά τους. Έτσι, μπορούν να καθιστούν αποτελεσματικά σε πολιτικό επίπεδο τα κοινά σημεία και να τα επεκτείνουν – και να αγωνίζονται με βιώσιμο τρόπο για την κοινωνική αλλαγή.

     

    Η πρακτική αυτή λαμβάνει σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό υπόψη τους πολλούς λόγους για τους οποίους οι άνθρωποι (θέλουν να) συμμετέχουν στην «πολιτική» απ’ ό,τι η συνεργασία με οργανώσεις που αντιπροσωπεύουν συγκεκριμένα συμφέροντα και έτσι απευθύνονται κυρίως στα κόμματα, τα κοινοβούλια, τις κυβερνήσεις και τους κοινωνικούς θεσμικούς φορείς. Αυτό δεν σημαίνει ότι είμαι εναντίον τέτοιων οργανώσεων· αντιθέτως, σημαίνει ότι είμαι υπέρ της συμμετοχής των ήδη «οργανωμένων» και των «μη οργανωμένων» στα κοινωνικά φόρουμ, τα οποία έχουν το σημαντικό πλεονέκτημα ότι δεν είναι υποχρεωμένα να κινούνται σε πολιτικά ή κυβερνητικά πλαίσια.

     

    Τα κοινωνικά φόρουμ, ως ανοιχτοί χώροι για ανταλλαγή απόψεων μεταξύ ίσων, καθιστούν ευκολότερη την κατανόηση των προβλημάτων που αντιμετωπίζουν οι κοινωνικά αδύναμοι, την αλληλεγγύη προς αυτούς και τη διατύπωση επί μέρους αντιλήψεων και στόχων στη βάση αυτής της κατανόησης. Έτσι, μπορούν να δημιουργηθούν πολιτικές συμμαχίες που θα αγωνιστούν για να ενισχύσουν τη θέση και τα δικαιώματα των πιο αδύναμων μελών της κοινωνίας και να βελτιώσουν με μόνιμο τρόπο τις συνθήκες ζωής τους, αλλάζοντας την κοινωνία με θετικό τρόπο. Τέτοιες συμμαχίες μπορούν να αναστρέψουν τις αιτίες και να σταματήσουν εκείνους που είναι υπαίτιοι για τις κοινωνικές και περιβαλλοντικές καταστροφές, και τελικά να τους νικήσουν. Έτσι, οι διαδικασίες των κοινωνικών φόρουμ δεν μπορούν μόνο να παίζουν το ρόλο της «μαμής» των συμμαχιών, αλλά μπορούν να είναι και μέσο συνεχούς ανανέωσης και ενδυνάμωσής τους.

     

    Τα κοινωνικά φόρουμ μας διευκολύνουν να δούμε τις συνθήκες της ανθρώπινης ζωής και την πολιτική δραστηριότητα στην αλληλοσυνδεόμενη ολότητά τους, δηλαδή να μην τις διαχωρίζουμε μηχανικά ή, ακόμα, και να τις ιεραρχούμε –για παράδειγμα, «εργασία», «εισόδημα», «κοινωνικός συνκαθορισμός», «θέση των γυναικών», «οικολογία»–, αλλά να τις ομαδοποιούμε ανάλογα με τις μορφές οργάνωσης ή αγώνα. Έτσι, μπορούν να μας βοηθήσουν να υπερβούμε τον κατακερματισμό της Αριστεράς.

     

    Δύο αρχές

     

    Σε κάθε περίπτωση, δύο αρχές πρέπει να παραμείνουν κεφαλαιώδεις: Πρώτον, η προσφορά βοήθειας στους κοινωνικά αδύναμους, σε εκείνους των οποίων η ύπαρξη απειλείται περισσότερο και, δεύτερον, η αντιμετώπιση των φυσικών συνθηκών της ζωής ως κοινωνικών. Η πρακτική υλοποίηση αυτών των αρχών αναδεικνύει κατ’ ανάγκη ως κεντρικό ζήτημα την αξιοποίηση των διαθέσιμων μέσων. Για το λόγο αυτόν, η Αριστερά πρέπει να αγωνιστεί κυρίως για τον εκδημοκρατισμό των διαδικασιών λήψης αποφάσεων, της φορολογίας, των δημόσιων οικονομικών και προϋπολογισμών – «να πάρουμε πίσω τον προϋπολογισμό», αυτό είναι το σύνθημα που χρειαζόμαστε σήμερα, μπροστά στην κρίση.

     

    Η συνύφανση της χρηματοπιστωτικής και της οικονομικής κρίσης με την κοινωνική και την περιβαλλοντική αναγκάζει την Αριστερά να αναπτύξει μια σύνθετη οπτική και ανάλογους τρόπους λειτουργίας. Ανεξάρτητα αν οι άνθρωποι κινητοποιούνται πολιτικά μέσω του αγώνα ενάντια στην κοινωνική και την οικολογική καταστροφή ή μέσω των ονείρων, των επιθυμιών ή των οραμάτων τους για μια μελλοντική κοινωνία, δεν γίνεται να μην αντιμετωπίσουν τις αιτίες και τους υπαίτιους των διάφορων κρίσεων και των επιπτώσεών τους στις συνθήκες ζωής των ανθρώπων.

     

    Κάθε εμπειρία που θα συγκεντρώσουν σε αυτή τη διαδικασία τα άτομα και οι συλλογικότητες είναι σημαντική – σε όποια κοινωνική κατάσταση κι αν βρίσκονται, με όποιον τρόπο κι αν δραστηριοποιούνται πολιτικά ή όποιος κι αν είναι ο ρόλος τους –, ανεξάρτητα αν επιλέγουν την πολιτική ανυπακοή, τη διαμαρτυρία και την αντίσταση και/ή εργάζονται για την επίτευξη εναλλακτικών λύσεων, αν διοργανώνουν πορείες ή απλώς συμμετέχουν σε αυτές, αν επιλέγουν εναλλακτικούς τρόπους ζωής ή δραστηριοποιούνται σε κοινοβούλια και κυβερνήσεις.

     

    Τα κοινωνικά φόρουμ και οι διαδικασίες τους υπάρχουν για να φέρουν κοντά αυτούς τους ανθρώπους, ώστε να συνενώσουν τις εμπειρίες τους σε κοινές πολιτικές στρατηγικές.

     

    Αν ακολουθήσουμε αυτή την προσέγγιση, θα σταματήσουν οι εξαντλητικές διαφωνίες για τους «θεματικούς άξονες» των κοινωνικών φόρουμ. Εφόσον γίνει αυτό, στην επόμενη ευρωπαϊκή συνάντηση θα πρέπει να ληφθούν οι εξής τρεις αποφάσεις:

     

    -       Σχετικά με τη 16η Σύνοδο για το Κλίμα στο Κανκούν, από τις 29 Νοεμβρίου έως τις 12 Δεκεμβρίου, ακολουθούμε το κάλεσμα της ViaCampesina για «1.000 Κανκούν», δηλαδή για αποκεντρωμένες δράσεις με στόχο μια υπεύθυνη και κοινωνικά δίκαιη πολιτική για το κλίμα.

    -       Σχεδιάζουμε ενέργειες για καμπάνιες που θα βασίζονται στα εξής ελάχιστα αιτήματα ή κριτήρια: α) δικαίωμα σε μισθούς και κοινωνικές υπηρεσίες που θα αντιπροσωπεύουν το 60% του μέσου εθνικού εισοδήματος ανά νοικοκυριό, άμεσα μέτρα για την καταπολέμηση της παιδικής φτώχειας και της έλλειψης στέγης, β) κατάργηση της «οδηγίας της ντροπής» για όσους διαμένουν παράνομα στην Ε.Ε., γ) αποτελεσματική παροχή βοήθειας για να επιτευχθούν οι Αναπτυξιακοί Στόχοι της Χιλιετίας, να αντιμετωπιστεί και να καταπολεμηθεί η κλιματική αλλαγή, δ) λεπτομερή σχέδια και μέτρα για τη μείωση των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα κατά 50% (από τα επίπεδα του 1990), ε) άμεσα μέτρα για τη διατήρηση της βιοποικιλότητας, στ) αποκήρυξη όλων των μέτρων που αυξάνουν την καταπίεση και τις στρατιωτικές δυνάμεις, ζ) παραίτηση από κάθε σχέδιο και πρόθεση ιδιωτικοποίησης δημόσιων αγαθών και υπηρεσιών, η) υπεράσπιση και προαγωγή των συμμετοχικών διαδικασιών.

    -       Οργανώνουμε μόνιμες ομάδες για ενημέρωση, ανάλυση και υποστήριξη δράσεων και εκστρατειών, για τις διαδικασίες του Κοινωνικού Φόρουμ και για προγραμματικές και στρατηγικές επεξεργασίες.

     

     

     

    Μετάφραση: Μιχάλης Λαλιώτης


Related articles