• Φοιτητική Δράση στο Ελσίνκι – Εμπειρίες ελευθερίας και αντίστασης

  • 21 Jun 11 Posted under: Φινλανδία , Νεολαία
  • Σκοπός του άρθρου είναι να περιγράψουμε πώς το δίκτυο Opiskelijatoiminta (Φοιτητική Δράση, για συντομία ΟΤ) ξεκίνησε στο Πανεπιστήμιο του Ελσίνκι την ακαδημαϊκή χρονιά 2008-2009. Ελπίζουμε ότι, σε συνδυασμό με ενός είδους «στοπ καρέ» στις διαδικασίες και τις εμπειρίες του κινήματος στο Ελσίνκι εκείνη την περίοδο, θα προσφέρει ιδέες και ενθάρρυνση σε όσους θέλουν να δράσουν από κοινού και να ανακτήσουν τον έλεγχο της ζωής και της κοινωνίας τους, ανεξάρτητα από τους θεσμούς αντιπροσώπευσης, στα πανεπιστήμια και αλλού.

     

    Σε αυτό το άρθρο χρησιμοποιήσαμε τις μεθόδους της συλλογικής συγγραφής και της λήψης συνεντεύξεων μεταξύ μας. Πήραμε συνεντεύξεις από ακτιβιστές από ένα όσο το δυνατόν ευρύτερο φάσμα: από ανθρώπους που συμμετείχαν σε διάφορες φάσεις σε αυτό το δίκτυο, καθώς και από ανθρώπους στις παρυφές του κινήματος. Με τον τρόπο αυτό ελπίζουμε ότι φτάσαμε στις υποκειμενικές εμπειρίες των ατόμων πίσω από το κίνημα και προσφέραμε διαφορετικές οπτικές γωνίες για τη δράση μας.

    Τα κεντρικά ερωτήματα που θέσαμε ήταν το πώς όλοι αυτοί οργανώθηκαν ως κίνημα και πώς ένιωθαν μέσα σε αυτό. Περιγράφουμε εμπειρίες πολιτικής χειραφέτησης, αλλά κάνουμε και κριτικές παρατηρήσεις για τις οργανωτικές αδυναμίες του κινήματος.

    Επιθυμία μας ήταν να δώσουμε μια γλαφυρή περιγραφή των εμπειριών από ένα ευρύ φάσμα φωνών. Καθώς το άρθρο βασίζεται σε εμπιστευτικές συνεντεύξεις, δεν απομονώσαμε ξεχωριστές απαντήσεις ή πρόσωπα, αλλά προσπαθήσαμε αντ’ αυτού να δώσουμε συλλογική φωνή στη δράση μας.

     

    Πώς έγιναν όλα

    «Πάντοτε ένιωθα ότι το πανεπιστήμιο ήταν ένα καταθλιπτικό μέρος. Ένιωθα στερημένος και περιθωριοποιημένος, ότι δεν ανταποκρινόμουν στις απαιτήσεις. Ήταν καλό που βρήκα κι άλλους ανθρώπους που δεν ήθελαν αυστηρότερους κανονισμούς. Βρήκα ένα νέο κανάλι για να μιλώ με ανθρώπους από το πανεπιστήμιο».

    H ΟΤ σχηματίστηκε το φθινόπωρο του 2008 όταν μια ομάδα φοιτητών κατέλαβε το κεντρικό κτίριο του πανεπιστημίου κατά τη Νύχτα των Άστεγων, μια ετήσια εκδήλωση στο Ελσίνκι (17 Οκτωβρίου 2008). Μετά την κατάληψη δημιουργήθηκε μια λίστα αλληλογραφίας και ένας κύκλος μελέτης που εστίαζε στα ζητήματα της στέγασης, των πόρων και της πανεπιστημιακής μεταρρύθμισης. Αυτοί που συμμετείχαν σε αυτή τη φάση ήταν επηρεασμένοι από τα πανεπιστημιακά κινήματα στην Ιταλία, την Anomalia Sapienza, και την ιδέα της οργάνωσης σε ένα πολιτικό κίνημα μέσω της πανεπιστημιακής κοινότητας.

    Το φθινόπωρο εκείνο  σκοπός του κύκλου μελέτης ήταν να εξετάσει το πώς οι αλλαγές στο δημόσιο χώρο και το πανεπιστήμιο επηρέαζαν τις ζωές των φοιτητών και με ποιους όρους έγιναν αυτές οι αλλαγές. Αναρωτηθήκαμε επίσης για τα αιτήματά μας προκειμένου να δημιουργήσουμε δυνατότητες για μια καλύτερη ζωή και για τις μορφές αγώνα που πρέπει να υιοθετηθούν προκειμένου να επιτευχθούν οι στόχοι μας.

    Η πλειοψηφία των φοιτητών στη Φιλανδία σπουδάζει με την ενίσχυση ενός κρατικού φοιτητικού επιδόματος. Ωστόσο, κατά τα τελευταία 15 χρόνια το επίδομα αυτό παρέμεινε σχεδόν στάσιμο, ενώ το κόστος ζωής αυξάνεται συνεχώς, ιδιαίτερα στο Ελσίνκι. Ως συνέπεια, η μερική απασχόληση είναι ένας συνηθισμένος τρόπος για να ζει κανείς σπουδάζοντας. Την ίδια στιγμή το Υπουργείο Παιδείας θέλει να αλλάξει τη διάρκεια σπουδών, θέτοντας σαφείς περιορισμούς και ελέγχοντας την πρόοδο των σπουδών μέσω του επιδόματος, το οποίο χορηγείται μόνο εφόσον επιτυγχάνεται ένα συγκεκριμένος αριθμών διδακτικών μονάδων. Αυτό οδηγεί πολλούς φοιτητές στην απόγνωση, καθώς το επίδομα απαιτεί στην πράξη πλήρη και αποκλειστική φοίτηση, κάτι αδύνατο εφόσον ταυτόχρονα είναι αναγκαία κάποια παράλληλη εργασία προκειμένου π.χ. να καλυφθούν τα πολύ υψηλά ενοίκια στο Ελσίνκι.

    Πολλοί από εμάς παρατήρησαν ότι οι ατομικές μας εμπειρίες ήταν στην πραγματικότητα κοινές και καθόλου ασυνήθιστες: απογοήτευση από τη φοιτητική ζωή, τις συνθήκες διαβίωσης και το πανεπιστήμιο και ειδικά από τις μορφές (ή την έλλειψη) δημοκρατίας σε αυτό. Στον κύκλο μελέτης, η απογοήτευση για την καθημερινή φοιτητική ζωή μετατράπηκε σε απαίτηση για μια καλύτερη ζωή.

    Τον Αύγουστο του 2008 δημοσιοποιήθηκε από τη φινλανδική κυβέρνηση η πρότασή της για έναν νέο πανεπιστημιακό νόμο. Στον κύκλο μελέτης συζητήσαμε για τους ακόμα αυστηρότερους κανονισμούς στην εκπαίδευση και την έρευνα που περιέχονταν στο νομοσχέδιο. Οι συντάκτες του νομοσχεδίου υποστήριζαν ότι θα ήταν ωφέλιμο για τη φινλανδική κοινωνία να συνδεθούν τα πανεπιστήμια με το «εθνικό σύστημα καινοτομίας». Ο σαφής στόχος ήταν να στραφεί η έρευνα στις δυνητικές εμπορικές καινοτομίες, για να επιταχυνθεί η λεγόμενη οικονομική μεγέθυνση. Δεν είναι όμως αυτός ο λόγος που σπουδάζουμε.

    Η διοίκηση του Πανεπιστημίου του Ελσίνκι έθεσε την πανεπιστημιακή μεταρρύθμιση σε ανοιχτή συζήτηση, ως «το κοινό σχέδιο ολόκληρου του πανεπιστημίου». Στη διαδικασία αυτή εκφράσαμε την έντονη διαφωνία μας. Πολλές ακόμα ομάδες από τη μεριά των απολύτως θεσμικών φορέων, όπως φοιτητικοί σύλλογοι ή ο σύλλογος των πανεπιστημιακών ερευνητών και των διδασκόντων, διαμαρτυρήθηκαν για το νόμο με δημόσιες ανακοινώσεις τους. Η δυσφορία για το νομοσχέδιο ήταν διάχυτη.

    Για να τραβήξουμε την προσοχή στα σύγχρονα κοινωνικά προβλήματα μπήκε σε εφαρμογή η ιδέα της κατάληψης της παλιάς φοιτητικής εστίας την παραμονή της 40ής επετείου της κατάληψής της από φοιτητές του Πανεπιστημίου του Ελσίνκι το 1968. Αυτό έγινε προκειμένου να αποσπαστεί η προσοχή του κόσμου από τη νοσταλγία και να εστιαστεί στα ίδια τα προβλήματα που μας επηρεάζουν σήμερα στο πανεπιστήμιο. Πριν από το γεγονός εκδόθηκε μια ρέπλικα του επίσημου φοιτητικού περιοδικού («Vallankumousylkkäri» ή «Επαναστατικό φοιτητικό μαγκαζίνο»). Περιείχε το μανιφέστο της ΟΤ και διάφορα άρθρα για την εκπαιδευτική πολιτική, τα διεθνή φοιτητικά κινήματα, καθώς και ένα δελτίο τύπου της κατάληψης. Περίπου 300 φοιτητές συμμετείχαν στην κατάληψη.

    Κατά τη διάρκεια του Επιστημονικού Φόρουμ στις 7-9 Ιανουαρίου 2009 κάναμε παρέμβαση στην τελετή έναρξης, στην κύρια αίθουσα του πανεπιστημίου, με πανό και εκδώσαμε ανακοίνωση για την κατάσταση της έρευνας και της διδασκαλίας που κατέληγε σε κάλεσμα για μια γενική συνέλευση της πανεπιστημιακής κοινότητας στις 29 Ιανουαρίου. Τοποθετήθηκαν αφίσες για τη γενική συνέλευση και μοιράστηκαν φυλλάδια στο πανεπιστήμιο και σε χώρους εργασίας όπου είχαμε παρουσία, και τις επόμενες ημέρες σε όλες τις πανεπιστημιουπόλεις. Στην αφίσα αναγγέλλαμε τη διεξαγωγή της συνέλευσης στο μεγάλο αμφιθέατρο ενός κεντρικού κτιρίου του πανεπιστημίου, το οποίο θα καταλαμβάναμε αν δεν μας παραχωρούνταν. Η διοίκηση του πανεπιστημίου επέτρεψε, ωστόσο, τη χρήση του αμφιθεάτρου. Ήρθαν περισσότεροι από 500 άνθρωποι και τελικά βρήκαμε έναν κοινό τόπο συζήτησης και δράσης. Οι αδύναμες κι απομονωμένες φωνές κριτικής ενάντια στον προτεινόμενο πανεπιστημιακό νόμο ενώθηκαν και δυνάμωσαν.

    Η ιδέα της σύγκλησης γενικής συνέλευσης εξαπλώθηκε και σε πανεπιστήμια άλλων πόλεων της Φινλανδίας και μέσα σε λίγες εβδομάδες έγιναν ανάλογες συγκεντρώσεις στις πόλεις Τάμπερε, Γιουβάσκιουλα και Γιόενσου.

    Στις 19 Φεβρουαρίου οργανώσαμε μια διαδήλωση με θέμα «Μεταρρυθμίστε την πανεπιστημιακή μεταρρύθμιση!». Αφού διέσχισε τους κεντρικούς δρόμους της πρωτεύουσας, η διαδήλωση επέστρεψε στο πανεπιστήμιο και –αντί να ακολουθήσει την παραδοσιακή διαδρομή προς το κοινοβούλιο– κατέλαβε αυθόρμητα το διοικητικό κτίριο της πανεπιστημιούπολης. Μείναμε μέχρι το επόμενο πρωί, προσφέροντας στους υπαλλήλους που έρχονταν για δουλειά καφέ μαζί με μια ανακοίνωση στην οποία καλούσαμε για την επανέναρξη της διαδικασίας της πανεπιστημιακής μεταρρύθμισης σε δημοκρατική βάση.

    Ο νέος πανεπιστημιακός νόμος πέρασε από το κοινοβούλιο τον Ιούνιο του 2009, με μικρές αλλαγές στο αρχικό προσχέδιο, γεγονός που σήμανε τη λήξη του αγώνα ενάντια στη μεταρρύθμιση. Έμεινε, ωστόσο, ως παρακαταθήκη ένα δίκτυο ανθρώπων που ήθελαν να λειτουργήσουν αυτόνομα για ένα διαφορετικό πανεπιστήμιο, χωρίς να ξεχνούν τα ζητήματα της στέγασης και της σίτισης. Ακόμα κι αν πέρασε ο νόμος, ξέρουμε ότι χωρίς την ΟΤ οι κριτικές φωνές ενάντια στη μεταρρύθμιση δεν θα μπορούσαν να είχαν ενωθεί. Επιπλέον, ο αγώνας μάς συνέδεσε, μάθαμε πώς να οργανώνουμε κινητοποιήσεις και να παρατηρούμε την καθημερινή μας ζωή μέσα από μια πολιτική οπτική.

     

    Φυσικά, έχει πιο πολλή πλάκα να κάνεις ο ίδιος επανάσταση

    Η ΟΤ είναι οργανωμένη έξω από τους επίσημους θεσμούς και τους φορείς λήψης αποφάσεων. Η απογοήτευση από τη σημερινή κατάσταση των πραγμάτων στα πανεπιστήμια δημιούργησε τη θέληση να διεκδικήσουμε ολοκληρωμένες λύσεις σε χειροπιαστά ζητήματα, αντί να αφήνουμε την πολιτική στα χέρια των λίγων αντιπροσώπων των φοιτητών στη διοίκηση. Εκτός από την αυτόνομη δράση και τη δημιουργία μιας άλλου τύπου φοιτητικής κουλτούρας, δοκιμάσαμε και την άσκηση πίεσης μέσα από το αντιπροσωπευτικό σύστημα. Ειδικά κατά τον αγώνα ενάντια στην πανεπιστημιακή μεταρρύθμιση, η ΟΤ ήταν ένα συνδετικό δίκτυο που έφερνε σε επαφή μεμονωμένες κριτικές φωνές, που δεν συμφωνούσαν πάντα μεταξύ τους. Αντί να έχουμε ένα σύνολο στόχων, είχαμε πολλούς ξεχωριστούς στόχους: την άρση του μεταρρυθμιστικού νόμου και την επανέναρξη της διαδικασίας από την ίδια την εκπαιδευτική κοινότητα, την πολιτικοποίηση των φοιτητών, τη δημιουργία μιας αντικουλτούρας στο πανεπιστήμιο.

    Η άτυπη οργάνωση της ομάδας αποτελούσε προτίμηση των περισσότερων από τους συμμετέχοντες στην ΟΤ. Αντί για μια πυραμιδωτή οργανωτική ιεραρχία, η δομή της ΟΤ είναι περισσότερο αυτή ενός δικτύου. Τα άτομα μπορούν να αφιερωθούν στους πολιτικούς στόχους που επιλέγουν και να δουλεύουν γι’ αυτούς μαζί με άλλους, με πολύ συγκεκριμένους και ενεργούς τρόπους. Στην ΟΤ κάποιος ρίχνει στον αέρα μια ιδέα και σε πολύ λίγο την κάνουμε ήδη πράξη. Δεν υπάρχουν ενδιάμεσες υποχρεωτικές κινήσεις προτού κάνεις αυτό που επιθυμείς. Καθώς η δράση σχεδιάζεται και αναλαμβάνεται εξ ολοκλήρου πρόσωπο με πρόσωπο μαζί με άλλους ακτιβιστές, ο καθένας μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στην απόφαση του τι πρέπει να γίνει και πόση ευθύνη θέλει να έχει. Όταν οι άνθρωποι δρουν οι ίδιοι και όχι μέσω άλλων, η απογοήτευση αντικαθίσταται από την αισιοδοξία.

    Η διάκριση μεταξύ μελών και μη, που χαρακτηρίζει τα παραδοσιακά κινήματα, δεν ισχύει στη δομή δικτύου, όπου ο καθένας μπορεί να συμμετάσχει ενεργά. Οι μόνοι περιορισμοί που μπορεί να τεθούν στο δίκτυο έχουν να κάνουν με τους ίδιους τους στόχους και τους αγώνες. Καθώς η δομή της ΟΤ είναι τέτοια που καθιστά άκυρο το ερώτημα του ποιος είναι νόμιμο μέλος και ποιος όχι, το κίνημα διαρκώς ανακαθορίζεται βάσει των στόχων που θέτει, του πώς παρουσιάζεται και πώς γίνεται αντιληπτό από τον κόσμο. Καθώς δεν έχουμε φτιάξει ακόμα κανόνες, η ΟΤ έχει διαμορφωθεί από τη δράση και από τους συμμετέχοντες. Η λήψη αποφάσεων σε ανοιχτές συναντήσεις καθιστά δυνατή για τον καθένα τη συμμετοχή στο σχεδιασμό των δράσεων.

    «Καθώς οι συμμετέχοντες στην ΟΤ δεν έχουν επίσημους ρόλους, η εμπιστοσύνη μεταξύ τους βασίζεται στο ότι γνωρίζονται». Η δομή δικτύου καθιστά την ΟΤ μια ανοιχτή οργάνωση, αλλά επίσης συνιστά και μια κοιτίδα όπου αναπτύσσονται διάφοροι εσωτερικοί κύκλοι: κάποιοι από τους συμμετέχοντες συνεννοούνται καλύτερα με κάποιους άλλους και θέλουν να δράσουν από κοινού. Λόγω της έλλειψης επίσημων ρόλων, οι κύκλοι αυτοί απέκτησαν μεγάλη σημασία για τη διαμόρφωση των δράσεων. Από την άλλη πλευρά, οι ίδιοι οι εσωτερικοί κύκλοι δεν υπήρξαν ποτέ κλειστοί και αμετάβλητοι, αλλά ήταν έτοιμοι να δεχτούν νέο κόσμο.

    Η δομή του ανοιχτού δικτύου προκάλεσε όμως και προβλήματα. «Δεν έχουμε δομικά μέσα για να επιλύουμε τις διαμάχες (είτε ανθρώπους είτε συμβάσεις), παρά μόνο την καλή μας θέληση και την προθυμία να τις συζητάμε». Η επίλυση των διαφωνιών είναι επίπονη, καθώς δεν υπάρχουν θεσμοί που να κάνουν αυτή τη δουλειά. Όταν ο καθένας έχει ίσα δικαιώματα συμμετοχής στον καθορισμό της δράσης, τότε κανείς δεν έχει το δικαίωμα να αποφασίζει από μόνος του: τα ζητήματα πρέπει να επιλύονται σε από κοινού συζήτηση. Η επίτευξη ομοφωνίας είναι δύσκολη, δεδομένου ότι οι συμμετέχοντες έχουν διαφορετικές απόψεις για την πολιτική, το πανεπιστήμιο και τις μορφές δράσης. «Αν όμως η δράση μετασχηματιστεί σε δομές που στοχεύουν στην επίλυση των εσωτερικών συγκρούσεων, τότε ο στόχος της δράσης έχει χαθεί». Διαμάχες έχουν έρθει στην επιφάνεια, ιδίως για το μήνυμα που θέλουμε να εκπέμψουμε προς την κοινωνία. Η προσπάθεια υπαγωγής κάθε δράσης κάτω από ένα κοινό μήνυμα οδήγησε σε συγκρούσεις διαφορετικών ιδεολογιών και ρητορειών. Καθώς η ΟΤ δεν είναι μια επίσημα θεσμοθετημένη οργάνωση, δεν έχουμε λάβει καμία επιδότηση από το πανεπιστήμιο ή από οπουδήποτε αλλού. Η χρηματοδότηση αποτελεί σημαντικό πρόβλημα για τα ανοικτά δίκτυα: πώς μαζεύουμε τα χρήματα για τα υλικά που απαιτούνται για μια δράση; Καθώς δεν υπάρχει άμεση χρηματική ενίσχυση, οι δραστηριότητες εξαρτώνται κυρίως από τους ίδιους τους συμμετέχοντες. Τα πανό φτιάχνονται από τα σεντόνια των κρεβατιών μας, οι προκηρύξεις τυπώνονται στο πανεπιστήμιο ή στους χώρους εργασίας. Τα απαιτούμενα χρήματα για την οργάνωση εκδηλώσεων συγκεντρώθηκαν κατά τις πορείες ή προσφέρθηκαν από μεμονωμένους ακτιβιστές. Εκτός αυτού, κάποιες οργανώσεις ενίσχυσαν την ΟΤ πληρώνοντας για την εκτύπωση των αφισών, για παράδειγμα. Ακόμη χρωστάμε χρήματα σε ορισμένους. Η φιλανδική αντίσταση στις μεταρρυθμίσεις και τις επιθέσεις της αγοράς και του κεφαλαίου είναι ακόμα πολύ πρώιμη για διάφορους λόγους και η έλλειψη χρημάτων και διαθέσιμων πόρων για ένα αυτόνομο δίκτυο αποτελεί ένα πεδίο όπου αυτό γίνεται επώδυνα εμφανές.

    Εκτός από τους κύκλους μελετών, οι καταλήψεις ήταν μια σημαντική μορφή για την οργάνωση της ΟΤ. Πρώτα από όλα, βρήκαμε το χώρο που χρειαζόμασταν για το σχεδιασμό των ενεργειών μας, καθώς στο πανεπιστήμιο δεν υπάρχουν ανοιχτοί χώροι για τους φοιτητές. Επιπλέον, οι καταλήψεις φέρνουν νέο κόσμο στο κίνημα και το αναγκάζουν να αναδιοργανωθεί. Ως δράση η κατάληψη είναι ωραία και προσφέρει έμπνευση και λειτουργικότητα. Οι άνθρωποι γνωρίζονται μεταξύ τους μέσα από τη συμμετοχή και την αυτόνομη οργάνωση. Μέσα στις καταλήψεις μας έχουμε, π.χ., συστήσει ομάδες εργασίας ανάλογα με τα ενδιαφέροντα και τους στόχους των συμμετεχόντων. Η κατάληψη συμβολίζει ακόμα την οικειοποίηση του χώρου μας. Είναι ένα μέσο που καταργεί τις ανισότητες, δημιουργεί αλληλεγγύη και συνείδηση στη δράση –ένα μέσο αμφισβήτησης της τάξης πραγμάτων.

    Συνειδητός σκοπός μας ήταν η χρήση της άμεσης δράσης για τη δημιουργία αυτόνομων χώρων, ενώ παράλληλα προσπαθήσαμε να επηρεάσουμε την κατάσταση και μέσω της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας. Υπάρχουν κάποια πράγματα που ο φοιτητικός σύλλογος δεν μπορεί να πει, αλλά η ΟΤ μπορεί. Αυτό έχει δημιουργήσει πίεση που όντως έχει βοηθήσει τους εκπροσώπους των φοιτητών στο έργο τους. Η συμετοχή των φοιτητών σε πορείες και καταλήψεις επηρέασε τον τρόπο που αντιμετωπίζονται οι ίδιοι και τα αιτήματά τους σε όλα τα επίπεδα, έως το Πανεπιστημιακό Συμβούλιο. Ωστόσο, η επικέντρωση στην άσκηση πίεσης μπορεί να αποσπάσει τις δυνάμεις από τον πυρήνα της δράσης. Όπως το έθεσε κάποιος και στη συνέντευξή του: «Μπορεί να μας κάνει να χάσουμε την ουσία του κινήματος». Ο ίδιος πιστεύει επίσης ότι πρέπει να επικεντρωθούμε στην ανάπτυξη των δικών μας δραστηριοτήτων, αντί της πίεσης και της διαμαρτυρίας. Δηλαδή, πρώτα χτίζεις μια αντίρροπη δύναμη και μετά μπαίνεις, αν χρειάζεται, σε διάλογο με την άλλη πλευρά. Έτσι, θα έπρεπε να λέμε «δώστε μας πρώτα αυτό που θέλουμε, μετά μπορούμε να μιλήσουμε».

     

    Νίκες στα ΜΜΕ

    Έχουμε χρησιμοποιήσει συνειδητά τη δημοσιότητα για την προώθηση των στόχων μας. Για παράδειγμα, τα αισθήματα νοσταλγίας που προκάλεσε η κατάληψη της παλιάς φοιτητικής εστίας χρησιμοποιήθηκαν για να πολιτικοποιήσουμε εκ νέου τους φοιτητές. Οι καταλήψεις και οι διαδηλώσεις εμπλέκουν τόσο την απεύθυνση προς το κοινό όσο και τη μεταξύ μας επικοινωνία. Λειτούργησαν ως χώροι οργάνωσης και δικτύωσης, αλά και ως μέσο για τη δημοσιοποίηση των αιτημάτων μας και την προσέλκυση ευρύτερου κοινού στη συζήτηση. Η προσοχή των ΜΜΕ στα προβλήματα και τα ζητήματα που τίθενται από τους ίδιους τους φοιτητές έχει ενισχύσει το κίνημα. Έχει δημιουργήσει την αίσθηση ότι όταν συναντιόμαστε μπορούμε να αλλάζουμε το περιβάλλον μας –όχι μόνο το φυσικό, αλλά και το περιβάλλον της δημόσιας συζήτησης που δημιουργείται από τα ΜΜΕ, μέσα στο οποίο κατορθώσαμε να ακουστούν και φωνές που σπάνια ακούγονται στα κυρίαρχα πλαίσια. «Η προβολή από τα ΜΜΕ έφερε και μια ορατή ενίσχυση μέσα στο κίνημα. Από την άλλη, έκανε τους αντιπάλους μας να μας πάρουν στα σοβαρά». Στις καταλήψεις συναντιόμασταν για τις ανακοινώσεις και αποκτήσαμε συλλογικές εμπειρίες ικανοποίησης όταν περνούσαμε το μήνυμά μας στα ΜΜΕ και όταν οι πολιτικοί αναγκάζονταν να ανταποκριθούν στις ενέργειές μας επειδή αυτές μεταδίδονταν από τα ΜΜΕ.

    Όταν χρησιμοποιήσαμε τις καταλήψεις για να προωθήσουμε τα αιτήματά μας, η προβολή των ΜΜΕ προστάτεψε την ΟΤ από αστυνομική επέμβαση. Η κοινή γνώμη στη Φινλανδία είναι ακόμα τόσο εξοικειωμένη με την εικόνα των φοιτητών ως μελών της ακαδημαϊκής κοινότητας, ώστε όταν η διοίκηση του Πανεπιστημίου του Τάμπερε κάλεσε την αστυνομία να απομακρύνει από τις εγκαταστάσεις του φοιτητές που μοίραζαν προκηρύξεις, η εικόνα που βγήκε στα ΜΜΕ ήταν πολύ αρνητική για εκείνη. Η ΟΤ έχει κερδίσει τη θετική προβολή από τα ΜΜΕ κυρίως λόγω της θετικής και ξεχωριστής θέσης των φοιτητών στη φινλανδική κοινωνία και της ιστορίας του φοιτητικού κινήματος.

    Ωστόσο, οι πιο ενθαρρυντικές στιγμές για τις καταλήψεις ήρθαν από ανεξάρτητα μηνύματα, προερχόμενα από πηγές εκτός του κυρίαρχου πλαισίου, όπως η σύντομη επικοινωνία μέσω Skype με τους διαδηλωτές στο Τάμπερε κατά τη διάρκεια της κατάληψης του διοικητικού κτιρίου ή το μήνυμα από την κατάληψη του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης που έγινε την ίδια περίοδο και η επιστολή υποστήριξης από τους οργανωτές της προηγούμενης κατάληψης του πανεπιστημίου (το 1990). Όταν διαφορετικές ομάδες που αγωνίζονται συνδέονται μεταξύ τους εκτός του πλαισίου των μεγάλων ΜΜΕ, τότε ο άλλος κόσμος δεν είναι απλώς εφικτός: γίνεται πραγματικότητα.

     

    Οι έμφυλες εμπειρίες του κινήματος και η άμεση δράση

    Το ζήτημα του φύλου δεν τέθηκε σε κανένα σημείο στις προτεραιότητες του κινήματος. Δεν προσπαθήσαμε να πολιτικοποιήσουμε το ζήτημα στις διακηρύξεις μας ή να το αναδείξουμε σε κυρίαρχο. Ωστόσο, η ισότητα των φύλων και η διάλυση των καταπιεστικών δομών είναι, στην πράξη, σημαντικοί στόχοι για πολλούς από εμάς.

    Εξετάζοντας το ποιος έχει κάνει τι, είναι αξιοσημείωτο ότι το φύλο έπαιξε σημαντικό ρόλο. Οι άντρες ακτιβιστές κατείχαν επιφανέστερους ρόλους στη δράση, ενώ οι γυναίκες ασχολούνταν περισσότερο με πρακτικές δουλειές: δουλειές που δεν είναι απαραίτητα ορατές απ’ έξω, αλλά είναι απαραίτητες για τη λειτουργία του κινήματος. Οι ακτιβιστές περιγράφουν πως τελικά οι γυναίκες καταλήγουν να περιορίζονται σε πράγματα όπως η κατασκευή πανό και οι ολιγόλεπτες παρεμβάσεις στις συναντήσεις.

    Μια ακτιβίστρια συνοψίζει την εμπειρία της από τους ρόλους των φύλων στην ΟΤ: «Είναι κρίμα που τα πράγματα που κάνουν τα αγόρια χαίρουν εκτίμησης, ενώ αυτά που κάνουν τα κορίτσια παραβλέπονται. Το γεγονός ότι έτσι όλοι κάτι χάνουν περνά απαρατήρητο. Μέσα στο κίνημα προσπαθήσαμε να εξισορροπήσουμε τους ρόλους των φύλων στην κατανομή των εργασιών. Όταν επιλέγουμε τις θέσεις και τους ομιλητές στις συναντήσεις λαμβάνουμε υπόψη την εκπροσώπηση και των δύο φύλων. Αυτό δεν συμβαίνει απαραίτητα και στην κατανομή των αφανών εργασιών. Μοιάζει σαν να αποφασίσαμε ότι προσπαθούμε να δώσουμε έμφαση στους επιφανείς ρόλους που συνήθως έχουν τα αγόρια, αλλά δεν έγινε ανάλογη επεξεργασία για τους αφανείς ρόλους. Μπορεί να θέλουμε να εγγυηθούμε ότι οι γυναίκες θα έχουν αρκετή δύναμη. Όμως γιατί να μη θέλουμε να εγγυηθούμε ότι και οι άντρες θα ράβουν πανό; Τα πράγματα που κάνουν τα αγόρια βαρύνουν περισσότερο».

    Τα μέσα της δράσης έχουν αυτά καθαυτά μια αίσθηση αρρενωπότητας. Σχετίζονται με την επίδειξη δύναμης και την κατάληψη χώρου. Η αρρενωπότητα των μέσων που χρησιμοποιούνται για την επιρροή στην κοινωνία είναι εμφανής στις κινήσεις άμεσης δράσης και στις εναλλακτικές κουλτούρες. Στην ΟΤ είναι ένα ζήτημα ισορροπίας μεταξύ δύο άκρων. Η επιθετικότητα μπορεί να εκτρέψει τις δράσεις σε μια βίαιη επίδειξη ανδρισμού. Από την άλλη πλευρά, μια κουλτούρα ακαδημαϊκής λέσχης μπορεί να βυθίσει το κίνημα σε μια ατελείωτη ακαδημαϊκή συζήτηση. Πρέπει, άραγε, το κίνημα να είναι επιθετικό και μαχητικό προκειμένου να αμφισβητήσει το ηγεμονικό πολιτικό σύστημα και να λειτουργήσει εκτός των κοινοβουλευτικών διαύλων; Μπορούν να βρεθούν άλλα σημεία εκκίνησης για τη δράση; Η θηλυκή επίδραση θα μπορούσε να μεταφράζεται στο να γίνονται πράγματα από κοινού, όπως και να γίνονται συζητήσεις μέσα στο κίνημα, οι οποίες δύσκολα πραγματοποιούνται στο πλαίσιο της σημερινής πολιτικής κουλτούρας. Τι μπορεί να σημαίνει η θηλυκή επίδραση στην κοινωνία; Ίσως να είναι η λέσχη που αναφέραμε πιο πάνω. Ίσως είναι το να γίνονται οι ιδέες προσιτές, δηλαδή να γίνονται ορατές μετά από ένα διάστημα που θα επωάζονται κάτω από την επιφάνεια. Θα μπορούσε να λειτουργήσει προς την αλληλεπίδραση μέσω της συζήτησης, όμως αυτό ίσως να μη φτάνει στα άλλα μέρη.

    Από την άλλη πλευρά, η ΟΤ υπήρξε επίσης ένας τόπος ρήξης με τους παραδοσιακούς ρόλους των φύλων και διεύρυνσης της ατομικής σφαίρας επιρροής. Μια ακτιβίστρια ανακεφαλαιώνει τις εμπειρίες της από την ΟΤ: «Κατά τη χρονιά αυτή βρήκα το κουράγιο να κάνω πράγματα που συνήθως δεν κάνω, κουράγιο να αναλάβω πιο εμφανείς ρόλους. Βρήκα το θάρρος να μιλήσω. Άρχισα να καταλαβαίνω γιατί είναι δύσκολο, για παράδειγμα, να λάβεις το λόγο στο πανεπιστήμιο, μπόρεσα να εξηγήσω το φαινόμενο. Ήταν μια εμπειρία που μου άνοιξε τα μάτια.».

     

    Το μέλλον της ΟΤ

    «Οι φοιτητές έχουν γίνει πολιτική δύναμη. Όταν οι άνθρωποι ενεργοποιούνται, υπάρχουν αρκετές πιθανότητες να συνεχιστεί το έργο».

    Θα συνεχίσουμε να θέτουμε το ζήτημα της κατάστασης των φοιτητών και του πανεπιστημίου ως πολιτικό ζήτημα. Η πολιτική συνείδηση στα πανεπιστήμια πρέπει να σημαίνει κάτι περισσότερο από τη λειτουργία μέσω των θεσμών αντιπροσώπευσης. Τα προβλήματα της στέγασης, των πόρων και της βιομηχανίας πτυχίων θα επιδεινωθούν με το πέρασμα του χρόνου. Θέλουμε να τα αναλύσουμε με όρους επισφάλειας και διανοητικής εργασίας. Για παράδειγμα, η θέση των φοιτητών στην αγορά εργασίας πρέπει να γίνει πολιτικό ζήτημα: πώς θα βρεθούν εναλλακτικές λύσεις στην παρούσα κατάσταση, στην οποία οι φοιτητές αποτελούν ένα φθηνό και ανοργάνωτο εφεδρικό εργατικό δυναμικό; Τι πιθανότητες υπάρχουν να οργανωθεί το πρεκαριάτο χρησιμοποιώντας το πανεπιστήμιο ως πλαίσιο;

    Η εύρεση ενός δικού μας χώρου για συναντήσεις και δραστηριότητες στο πανεπιστήμιο θα μας βοηθούσε πρακτικά να συνεχίσουμε το έργο μας. Μπορεί επίσης να υιοθετηθεί η ερευνητική εργασία ως μέρος των δραστηριοτήτων της ΟΤ: κάποιος δήλωσε στη συνέντευξή του ότι ψάχνει για μια νέα μορφή ερευνητικής κοινότητας, που θα αμφισβητεί την κυρίαρχη παράδοση του να μελετάς μόνος σου, να γράφεις και να επιβιώνεις. Μπορούμε ακόμα να χρησιμοποιήσουμε την έρευνα ως πολιτικό εργαλείο, για παράδειγμα στους αγώνες μας στα ζητήματα της αγοράς εργασίας και της στέγασης.

    Ο στόχος μας είναι να κάνουμε όσο το δυνατόν περισσότερους φοιτητές που δεν προέρχονται από πολιτικές ομάδες να αποκτήσουν επίγνωση της σύνδεσης ανάμεσα στα ζητήματα αυτά και στις ζωές τους και να συμμετέχουν στις δραστηριότητές μας. Γενικά, οι φοιτητές κατανοούν σε βάθος τα δικαιώματα ή την ιδιότητά τους ως μελών της πανεπιστημιακής κοινότητας. Λόγω των ολοένα και αυστηρότερων προγραμμάτων σπουδών και απαιτήσεων, ο ρόλος τους είναι είτε αυτός του σπασίκλα είτε αυτός του πελάτη. Θέλουμε να δείξουμε ότι πολλά από τα προβλήματα του πανεπιστημίου που μοιάζουν προσωπικά είναι κοινά και έχουν τις ρίζες τους στις επικρατούσες δομές. Η ΟΤ έχει ριζοσπαστικοποιήσει τα μέλη του πανεπιστημίου και έχει διαδώσει την εμπειρία της αλλαγής της κοινωνίας μέσω της δράσης. «Ο κόσμος απέκτησε εμπειρίες αγώνα και τα αποτελέσματα των εμπειριών αυτών θα φανούν τελικά αργότερα».

    Θέλουμε να κλείσουμε με ένα κάλεσμα για υποστήριξη και επαφή με όλους τους αναγνώστες του «transform!». Η συνεχής, παγκόσμια αντίσταση εξαρτάται από το μοίρασμα των πόρων και των γνώσεων, την αλληλεγγύη και τη δημιουργία χώρου αντίστασης, αγάπης και φιλίας. Το Ελσίνκι στέκεται μαζί σας, μαζί μας.

     

    Επικοινωνία: opiskelijatoiminta@gmail.com

     

     

    Μετάφραση: Βίκτωρας Τσακίρης

     


Related articles