• Ανάλυση
  • Προσπαθώντας να κατανοήσουμε την άνοδο της ριζοσπαστικής Δεξιάς: οι διαστάσεις μιας γενικευμένης κουλτούρας της ανασφάλειας

  • Μάριο Καντέιας | 22 Nov 18 | Posted under: Contemporary Capitalism , Labour , Ακροδεξιά
  • Ζούμε στην εποχή των τεράτων. Η οργανική κρίση του παλιού νεοφιλελεύθερου μοντέλου επέφερε την άνοδο μιας νέας ριζοσπαστικής Δεξιάς. Αλλά, ποια είναι τα αίτια που κρύβονται πίσω από αυτή την άνοδο; Υπάρχουν πολλές διαφορετικές ερμηνείες, οι περισσότερες από τις οποίες εξηγούν επαρκώς ορισμένες μόνο πτυχές του θέματος.

    Το παρακάτω κείμενο επιχειρεί μια βαθύτερη κατανόηση των σχέσεων που υπάρχουν ανάμεσα σε όλες αυτές τις πτυχές.

    Ωστόσο, αυτά τα τέρατα διαφέρουν πολύ μεταξύ τους: έχουμε ισχυρούς άνδρες σαν τον Τραμπ, τον Κουρτς και τον Μακρόν, πολιτικούς επιχειρηματίες που διαμορφώνουν ένα νέο τύπο αυταρχισμού από τις κυβερνητικές τους θέσεις. Η Τερέζα Μέι και ο Μπόρις Τζόνσον κάνουν ακριβώς το ίδιο, με λιγότερη τύχη αλλά, σε αντίθεση με τους προηγούμενους, είναι οι καθιερωμένοι εκπρόσωποι του ελιτίστικου δεξιού συντηρητισμού. Όλοι αυτοί προβάλουν έναν αντισυστημικό δημόσιο λόγο, παρότι διαθέτουν τη στήριξη μιας ισχυρής καπιταλιστικής παράταξης.

    Τα αυταρχικά-εθνικιστικά καθεστώτα της Πολωνίας και της Ουγγαρίας (ή της Τουρκίας) είναι διαφορετικές περιπτώσεις, αλλά διαφέρουν κι αυτά, με τη σειρά τους, από κόμματα της ριζοσπαστικής Δεξιάς όπως: το Εθνικό Μέτωπο, το GeertWildersPVV ή η Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD), το αυστριακό FPÖ και η ιταλική Λέγκα -τα δυο τελευταία κυβερνούν-, ενώ επίσης διαφέρουν πολύ από το Κίνημα των Πέντε Αστέρων. Επομένως, πώς μπορούμε να κατανοήσουμε τις διαφορές και τις ομοιότητες που παρουσιάζουν αυτοί οι σχηματισμοί; Θα πρέπει να θέσουμε το παραπάνω ερώτημα προκειμένου να καθορίσουμε τις τακτικές μας και τις στρατηγικές μας για τις συγκεκριμένες χώρες (βλ. Wiegel 2018).

    Θα προσπαθήσω, εδώ, να αναδείξω ένα πιο ουσιαστικό ερώτημα: πώς μπορούμε να κατανοήσουμε τις αιτίες που βρίσκονται πίσω από την άνοδο της ριζοσπαστικής Δεξιάς; Υπάρχουν πολλές διαφορετικές ερμηνείες , οι περισσότερες από τις οποίες εξηγούν επαρκώς ορισμένεDetailς μόνο πτυχές του θέματος. Αλλά, στην καλύτερη περίπτωση, όλες αυτές οι ερμηνείες συνυπάρχουν εκ παραλλήλου, αν όχι σε αντιπαράθεση η μια με την άλλη. Υπάρχει, άραγε, κάποια σχέση που να τις συνδέει και που θα μπορούσαμε να αναπτύξουμε θεωρητικά;

    Πέρα από εμπειρικές εργασίες, δεν έχουν γίνει πολλές προσπάθειες συστηματικής και προσανατολισμένης έρευνας. Πολύ σπάνιες είναι εκείνες που ανατρέχουν στην κριτική θεωρία ή που την συμπληρώνουν. Βεβαίως, το φαινόμενο είναι άκρως ετερογενές και πολύ δυναμικό, και η ερμηνεία του δεν είναι απλή. Πρέπει να το εξετάσουμε στο πλαίσιο της κρίσης και του μετασχηματισμού του τρόπου παραγωγής και ζωής. Γιατί όμως το φαινόμενο αυτό έχει τόση σημασία σήμερα και όχι δέκα χρόνια πριν αφού, στην πραγματικότητα, υπήρχε ήδη; Θα προσπαθήσω να αναπτύξω την ιδέα της γενικευμένης κουλτούρας της ανασφάλειας, που περιλαμβάνει πολύ διακριτές αλλά αλληλένδετες πτυχές στο πλαίσιο της οργανικής κρίσης που βιώνει το παλιό νεοφιλελεύθερο μοντέλο: ανασφάλεια για την εργασία, την οικογένεια και την πατρίδα, τις προοπτικές και την ιστορία του καθενός, την ταυτότητα φύλου και τον τρόπο ζωής.

    Tα παραπάνω ερωτήματα θα εξεταστούν στο πλαίσιο ενός ερευνητικού προγράμματος που υλοποιείται σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο του Στένταλ, μιας μικρής πόλης στην Ανατολική Γερμανία που αποτελούσε προπύργιο του DieLinke και έχει γίνει, πλέον, προπύργιο της Εναλλακτικής για τη Γερμανία. Τα εμπειρικά μας στοιχεία θα αντληθούν από τις εκατοντάδες συζητήσεις που κάναμε πόρτα-πόρτα και από το πιλοτικό μας πρόγραμμα για τις μειονεκτικές γειτονιές.

    Παρόλο που η Εναλλακτική για τη Γερμανία δεν είναι, ασφαλώς, ένα εργατικό κόμμα, κοιτάζοντας τη σύστασή της και το εκλογικό της σώμα, βλέπουμε ότι λαμβάνει σημαντική στήριξη από εργάτες και φτωχούς. Ο Γάλλος κοινωνιολόγος Ντιντιέ Εριμπόν αποκαλεί αυτή την εκλογική επιλογή: «πράξη αυτοάμυνας» προκειμένου οι ψηφοφόροι να αποκτήσουν φωνή που θα ακουστεί στον δημόσιο πολιτικό λόγο, ακόμη κι αν πρόκειται για μια απλή «αρνητική αυτοεπιβεβαίωση». Το ίδιο εξάγεται και από την εμπειρία μας. Προδομένοι από τη Σοσιαλδημοκρατία και απογοητευμένοι από την αδυναμία της Αριστεράς, στρέφονται σε ένα νέο ισχυρό αφήγημα: την υπεράσπιση των σκληρά εργαζόμενων ανδρών, του έθνους μας, της κουλτούρας μας, απέναντι στον Άλλο -Ισλάμ-, τους πρόσφυγες, την παγκοσμιοποίηση, τους γκέι και τις λεσβίες, τις ελίτ που κυβερνούν με τα κηρύγματα του Μάη του ‘68, κ.τ.λ. 

    Το φαινόμενο δεν είναι νέο και είναι καλά τεκμηριωμένο. Αλλά γιατί έχει τόση απήχηση σήμερα; Οι ερμηνείες θέτουν συχνά το εξής δίλημμα: ευθύνεται το κοινωνικό ζήτημα ή ο ρατσισμός; Θα λέγαμε, με τα λόγια του Στιούαρτ Χολ, ότι «το πρόβλημα δεν είναι αν οι οικονομικές δομές ευνοούν τους ρατσιστικούς διαχωρισμούς, αλλά το πώς αυτά τα δυο συνδέονται μεταξύ τους» (Hall 1980, 92).

     Τοπαραπάνωκείμενοείναιμιασύνοψητου: “Den Aufstieg der radikalen Rechten begreifen. Wie hängen unterschiedliche Erklärungsmuster zusammen? Dimensionen einer verallgemeinerten Kultur der Unsicherheit”, στο: Rechtspopulismus, radikale Rechte, Faschisierung, επιμ: M.Candeias, Βερολίνο 2018, 33-60, online: www.rosalux.de/publikation/id/39174/

     

    Μετάφραση από τα αγγλικά: Καλλιόπη Αλεξοπούλου


Related articles