• Ο αγώνας για την Ευρώπη

  • Φρανσίσκο Λούσα | 06 Dec 13 | Posted under: Στρατηγικές Μετασχηματισμού
  • Σε μια πρόσφατη μελέτη του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου (ΔΝΤ) αναγνωρίζεται ότι οι πολιτικές λιτότητας που έχουν επιβληθεί σε ορισμένες χώρες της Ευρώπης είναι μη ισορροπημένες, αναποτελεσματικές και μεροληπτικές 

    (IMF Policy Paper, Σεπτέμβριος 2013, «Reassessing the Role and Modalities of Fiscal Policy in Advanced Economies»). Η μελέτη, την οποία προσυπογράφει ο επικεφαλής οικονομολόγος του ΔΝΤ Ολιβιέ Μπλανσάρ, αλλά όχι και το ίδιο το Συμβούλιο του ΔΝΤ, επαναλαμβάνει τα παλιότερα συμπεράσματα μελών του προσωπικού του Ταμείου τα οποία αμφισβητούσαν την αποτελεσματικότητα των προγραμμάτων προσαρμογής στην Ευρώπη. Στην απόκρυφη γλώσσα του, το ΔΝΤ υποστηρίζει ότι «νέες έρευνες δείχνουν ότι οι μεγάλες, βασισμένες στις δαπάνες, προσπάθειες εξυγίανσης εμφανίζουν την τάση να αυξάνουν τις ανισότητες, και αυτές οι μεγάλες ανισότητες υπονομεύουν την ανάπτυξη». Ωστόσο, το ΔΝΤ, καθώς και οι εταίροι του, οι διάφορες τρόικες που κυβερνούν την Ελλάδα, την Ιρλανδία και την Πορτογαλία, την ίδια στιγμή προτείνουν μια νέα προσέγγιση η οποία θα επιτείνει τις ανισότητες: τη μείωση του κατώτατου μισθού και του ύψους των ήδη καταβαλλόμενων συντάξεων.

    Στόχος είναι οι νέοι, ειδικευμένοι εργαζόμενοι οι οποίοι θα πρέπει να εργαστούν σε επισφαλείς θέσεις με μειωμένη αμοιβή, ρίχνοντας το κόστος της εργασίας κάτω από το όριο επιβίωσης που ήταν ο κατώτατος μισθός και οι εργαζόμενοι μεγαλύτερης ηλικίας, οι οποίοι αμείβονται από το δημόσιο συνταξιοδοτικό σύστημα. Αυτό οδηγεί στην αύξηση της εκμετάλλευσης και, συνεπώς, των ανισοτήτων. Οι λύσεις που προτείνει το ΔΝΤ και οι τρόικες για τα προβλήματα που εντοπίζουν, και που στην πραγματικότητα οι ίδιες έχουν δημιουργήσει, είναι η όξυνση αυτών των προβλημάτων. Στην πραγματικότητα, το πρόβλημα είναι οι πολιτικές λιτότητας και ο αυταρχικός τρόπος διακυβέρνησης της Ευρώπης.

    Στη σύντομη αυτή εργασία αποτιμούμε τη συνοχή και τα αποτελέσματα των προγραμμάτων λιτότητας μετά από τρία χρόνια και υποστηρίζουμε τον αγώνα για τη δημοκρατία και την κοινωνική ευθύνη στην Ευρώπη.

     

    Μια βάναυση επίθεση κατά της δημοκρατίας

    Τα μνημόνια που επιβλήθηκαν στην Ελλάδα και στη συνέχεια στην Ιρλανδία και την Πορτογαλία, τα οποία φυσικά είναι σχεδόν πανομοιότυπα και αγνοούν εντελώς τα ειδικά χαρακτηριστικά κάθε οικονομίας, ήταν το κραυγαλέο παράδειγμα μιας απειλής: τα κοινωνικά συμβόλαια που είχαν δημιουργηθεί από τη δημοκρατία θα αναδιαμορφώνονταν σύμφωνα με τις απαιτήσεις του χρηματοπιστωτικού κεφαλαίου.

    Μετά από μερικά χρόνια, τα αποτελέσματα μιλούν μόνα τους. Πρώτον, οι χρηματοοικονομικές πρόσοδοι δεν μειώθηκαν. Στην πραγματικότητα αυξήθηκαν, καθώς οι ιδιωτικοποιήσεις παρέδωσαν στους κερδοσκόπους τα δημόσια συστήματα ενέργειας,

    μεταφορών, ταχυδρομείων και μεγάλο τμήμα των συστημάτων υγείας. Η μελλοντική ροή πληρωμών προς τις συνεργασίες δημόσιων και ιδιωτικών φορέων δεν επηρεάστηκε, αλλά η παροχή των δημόσιων αγαθών δυναμιτίστηκε. Δεύτερον, οι πρόσοδοι από τα ομόλογα του δημοσίου προστατεύθηκαν και αυξήθηκαν, ενώ οι μεγάλες γερμανικές, βρετανικές και γαλλικές τράπεζες διασώθηκαν από την εμπλοκή τους στο δημόσιο χρέος των χωρών που δέχονται την επίθεση. Τρίτον, τα μνημόνια αύξησαν την πίεση για μείωση των μισθών και των συντάξεων, υποβάθμιση του επιπέδου κοινωνικής προστασίας και παρεμπόδισαν την πρόσβαση στα δημόσια αγαθά: στην Ελλάδα, οι άνεργοι δεν μπορούν να περιθάλπονται στα δημόσια νοσοκομεία και στην Πορτογαλία πάνω από το 50% των ανέργων δεν δικαιούνται κάποιου επιδόματος.

    Λίγα χρόνια αργότερα, οι χώρες που έχουν υπαχθεί στα Μνημόνια είναι πιο ευάλωτες και οι κοινωνίες τους παρουσιάζουν μεγαλύτερες ανισότητες. Η αλλαγή είναι βάναυση και αστραπιαία: κανένα κόμμα και καμία κυβέρνηση ευρωπαϊκής χώρας δεν θα μπορούσε ποτέ να προτείνει τέτοια μέτρα και να πετύχει τόσο τραγικά αποτελέσματα σε ένα δημοκρατικό πλαίσιο, αν δεν υπήρχε ο εκβιασμός και η άμεση παρέμβαση της τρόικας. Αυτό είναι το κριτήριο επιτυχίας των προγραμμάτων προσαρμογής, από την πλευρά εκείνων που επωφελούνται πράγματι από αυτά, γιατί οι στόχοι τους ήταν να υποβαθμίσουν το κοινωνικό συμβόλαιο για την προστασία από την ανεργία, την ασθένεια και το γήρας και να εμπορευματοποιήσουν τα βασικά αγαθά της δημοκρατίας – την υγεία, την εκπαίδευση και την κοινωνική ασφάλιση. Να τι κερδίζουν. Το αποτέλεσμα δεν είναι η μείωση της απασχόλησης, καθώς η ανεργία αποτελεί την κοινωνική προϋπόθεση για περαιτέρω μείωση των μισθών και υποβάθμιση των συντάξεων, καθώς οι πόροι των συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης είναι η λεία του σκιώδους χρηματοπιστωτικού συστήματος.

    Επιπλέον, η αύξηση των επιτοκίων του δημόσιου χρέους, που είναι το αποτέλεσμα του ντόμινο της ύφεσης την οποία πυροδότησε αυτή η στρατηγική, δίνει τα μέσα για την άσκηση μακροπρόθεσμων πιέσεων και ελέγχου στις χώρες αυτές. Η επιτυχία των πολιτικών της τρόικας είναι η κατάρρευση των χωρών που είναι προτεκτοράτα τους.

    Παρ’ όλα αυτά, η κοινή γνώμη αντιλαμβάνεται ότι τα προαναφερθέντα κοινωνικά συμβόλαια αποτελούν τη βάση της δημοκρατικής ζωής, καθώς μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο ή μετά την πτώση των δικτατοριών στην Πορτογαλία, την Ελλάδα και την Ισπανία, το εργατικό κίνημα κατάφερε να κοινωνικοποιήσει σε μεγάλο βαθμό τις πολιτικές του κράτους πρόνοιας. Η σύγκρουση για τα μνημόνια αφορά την ίδια τη φύση της δημοκρατικής ζωής και των κοινωνικών δικαιωμάτων των λαών μας. Αυτός είναι ο λόγος που εστιάζουμε τον αγώνα μας στην απόρριψη των μνημονίων.

     

    Ο αγώνας για δημοκρατία στην Ευρώπη

    Καθώς η κατάρρευση των χωρών υπό κηδεμονία βρίσκεται σε εξέλιξη, τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα εκφράζουν την άποψη ότι τα προγράμματα είναι αποτελεσματικά και πρέπει να συνεχιστούν με αποφασιστικότητα. Μάλιστα, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, οι δύο στρόβιλοι των καθεστώτων λιτότητας, απορρίπτουν κάθε μέτρο που προστατεύει την οικονομία και συμβάλλει στη δημιουργία θέσεων εργασίας εις βάρος των δυνάμεων του χρηματοπιστωτικού συστήματος, ενώ είναι φανερό ότι οι στρατηγοί του στρατού των κερδοσκόπων δεν αποδέχονται την παραμικρή αλλαγή πλεύσης. Η μελέτη του ΔΝΤ και όλες οι παρόμοιες αμφισβητήσεις αποτελούν απλώς μια επιβεβαίωση της ανησυχίας

    των οικονομολόγων που βλέπουν τον κόσμο τους να καταρρέει: γνωρίζουν ότι η μείωση των μισθών δεν περιορίζει την ανεργία, όπως υπόσχεται η θεωρία και λέει ο μύθος.

    Αν δεν συναντήσει αντίσταση, η Ευρωπαϊκή Ένωση θα συνεχίσει απτόητη, αγνοώντας την πραγματικότητα και παραμένοντας υπερήφανη για την κοινωνική μηχανική που εφαρμόζει στις χώρες του Νότου. Για τη Μέρκελ και τις γερμανικές τράπεζες, αυτό σημαίνει πάνω από 40 δις ευρώ καθαρά κέρδη από πράξεις που αφορούν το χρέος, καθώς βέβαια και την εδραίωση της Αυτοκράτειρας. Για τον χρηματοπιστωτικό τομέα της Ευρώπης, που μόλις διέψευσε τις θαυμάσιες υποσχέσεις του για την εφαρμογή ενός φόρου «Ρομπέν των Δασών» στις κερδοσκοπικές συναλλαγές, αυτό σημαίνει τη χαλιναγώγηση των κοινωνικών προσδοκιών για μια υπεύθυνη Ευρώπη. Τελικά η ζωή συνεχίζεται ως συνήθως, με τριάντα εκατομμύρια άνεργους.

    Καθώς η πίεση αυξάνεται, νέες καταστάσεις δημιουργούνται στο πολιτικό τοπίο της Ευρώπης. Οι σοσιαλιστές και οι σοσιαλδημοκράτες, οι μοναχικοί σύντροφοι της δεξιάς κυβέρνησης στην Ελλάδα, και οι εναπομείναντες υπασπιστές του αμερικανικού Πενταγώνου στη Γαλλία, ήταν ανάμεσα σε εκείνους που στήριξαν τα προγράμματα ιδιωτικοποιήσεων και λιτότητας που εξόντωσαν τα συστήματα πρόνοιας στην Πορτογαλία και την Ισπανία. Εξακολουθώντας να υποστηρίζουν τα μνημόνια στο Νότο της Ευρώπης, τα κόμματα αυτά εναντιώνονται στους λαούς τους. Οι Πράσινοι, που χάνουν έδαφος στην Ελλάδα, τη Γαλλία, την Ιταλία και την Ισπανία και υπέστησαν νέα μεγάλη ήττα στη Γερμανία, κραυγάζουν υπέρ του βομβαρδισμού της Συρίας και μιας ενιαίας πολιτικής διακυβέρνησης της Ευρώπης-στην πραγματικότητα, αυτή η φεντεραλιστική θέση τους θα αυξήσει ακόμα περισσότερο τις εξουσίες που ήδη καταχράται η Μέρκελ… Άλλοι πολιτικοί χώροι μετακινούνται προς το κέντρο ή προς τα δεξιά, ως εάν η υποστήριξη ή η αποδοχή της νεοφιλελεύθερης επιθετικότητας είναι η μόνη εναλλακτική λύση.

    Από την άλλη μεριά, η σοσιαλιστική αριστερά, που διεξάγει σφοδρή μάχη κατά της λιτότητας, έχει στόχο να νικήσει την τρόικα σε κάθε χώρα. Αυτή είναι η πραγματική φιλοδοξία της αριστεράς: να δημιουργήσει έναν λαϊκό πόλο ενάντια στο κεφάλαιο και να θεμελιώσει την αριστερή κυβέρνηση σε μια πλειοψηφία που θα θέλει την κατάργηση των Μνημονίων, την προάσπιση των μισθών και των συντάξεων, την διαγραφή του χρέους, την εθνικοποίηση του χρηματοπιστωτικού τομέα για να ανοικοδομήσουν το πιστωτικό σύστημα έτσι ώστε να ενισχυθούν οι επενδύσεις και η απασχόληση. Για να γίνει αυτό χρειάζεται μεγάλη προσπάθεια. Συγκέντρωση κοινωνικών και διανοητικών δυνάμεων, βούληση και εμπειρία, συγκεκριμένα προγράμματα- όλα αυτά απαιτούνται για να υπάρξει μια αριστερή κυβέρνηση.

    Απαραίτητη είναι και η ευρωπαϊκή διάσταση: μια αριστερή κυβέρνηση που θα είναι πρόθυμη να έρθει σε ρήξη με την κυριαρχία του χρηματοπιστωτικού αυταρχισμού, μια πρόκληση πρωτοφανής για την Ευρώπη, είναι η μοναδική ελπίδα της δημοκρατίας. Μη αποδεχόμενη την παραμικρή θυσία για το ευρώ και για τις τράπεζες, μια αριστερή κυβέρνηση στην Ευρώπη πρέπει να αποτελέσει τη θρυαλλίδα μιας πανευρωπαϊκής κινητοποίησης για την αλληλεγγύη και την κοινωνική ευθύνη.

    Πρόκειται για ιστορικό καθήκον. Εδώ και μισό αιώνα, η προστασία του κράτους πρόνοιας, το εθνικό σύστημα υγείας, η δημόσια εκπαίδευση και άλλες υπηρεσίες, η κοινωνική ασφάλιση, οι εργασιακές και άλλες συμβάσεις που προστάτευαν τους φτωχούς και μείωναν τις ανισότητες ήταν προϊόν συγκρούσεων και διαπραγματεύσεων μεταξύ αντικρουόμενων συμφερόντων. Η ισορροπία αυτή έχει ανατραπεί και δεν θα αποκατασταθεί,

    καθώς ο χρηματοπιστωτικός τομέας έχει εξελιχθεί σε μια θολή επιχείρηση που θέλει να απορροφήσει όλες αυτές τις υπηρεσίες και να τις μετατρέψει σε αδιάκοπη πηγή κέρδους. Σήμερα επαφίεται στην αριστερά να προστατεύσει το λαό. Μόνο η αριστερά μπορεί να το κάνει αυτό.

    Ένας ανελέητος πόλεμος έχει ξεσπάσει στην Ευρώπη. Ας μην υπάρχει αμφιβολία: παλεύοντας για την Ευρώπη, προστατεύοντας τη δημοκρατία σε όλες τις χώρες, ανάγοντας την αλληλεγγύη στον κανόνα που καθοδηγεί τα κοινωνικά κινήματα, θα βρούμε ένα κοινό έδαφος για όλους τους Ευρωπαίους κάθε χρώματος, καθώς και για τους μετανάστες, για τους νέους και τους γέρους, τους άντρες και τις γυναίκες. Η Ευρώπη είναι ένα πεδίο μάχης: ανάμεσα στο κέρδος και τη δημοκρατία, το χρέος και τους μισθούς, τους λίγους και τους λαούς.

     

    Μετάφραση: Μιχάλης Λαλιώτης


Related articles