• Η κρίση και το μέλλον του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Φόρουμ

  • 21 Jun 11 Posted under: Κοινωνικό Φόρουμ
  • Στα χρόνια που υπάρχει, το ΕΚΦ έχει αντιμετωπίσει πολλά προβλήματα και θα πρέπει να είμαστε αρκετά ειλικρινείς για να παραδεχτούμε ότι από την πρώτη και πιο επιτυχημένη διοργάνωσή του, στη Φλωρεντία το 2002, η πορεία που ακολουθεί είναι καθοδική. Επομένως, το ΕΚΦ βρίσκεται σε κρίση και πρέπει να αναλύσουμε και να συζητήσουμε τη σημερινή του κατάσταση και το πιθανό του μέλλον.

     

     

    Το πλαίσιο

    Για να κατανοήσουμε την κρίση του ΕΚΦ πρέπει να την τοποθετήσουμε σε ένα ευρύτερο πλαίσιο. Το ΕΚΦ δεν λειτουργεί σε κενό. Αντιθέτως, τα προβλήματα που αντιμετωπίζουμε στο εσωτερικό του αντανακλούν σε μεγάλο βαθμό την τρέχουσα κοινωνική και πολιτική κατάσταση στην Ευρώπη και τον κόσμο. Τα ακόλουθα τέσσερα σημεία έχουν ιδιαίτερη σημασία:

    1. Το εργατικό κίνημα και η πολιτική αριστερά δεν έχουν καταφέρει να βγουν από τη βαθιά ιδεολογική και πολιτική κρίση στην οποία βρίσκονται πάνω κάτω από την αρχή της νεοφιλελεύθερης επίθεσης («παγκοσμιοποίηση»), περίπου από το 1980, και από την κατάρρευση του σοβιετικού μοντέλου στην Ανατολική Ευρώπη, καθώς και του σοσιαλδημοκρατικού συνεργατικού μοντέλου σε μεγάλο τμήμα της Δυτικής Ευρώπης.

    2. Σε πολλές χώρες της Δυτικής Ευρώπης η κατάσταση για την πολιτική αριστερά έχει γενικά επιδεινωθεί. Οι προσπάθειες συγκρότησης κεντροαριστερών κυβερνήσεων χωρίς επαρκή συντονισμό και αποσαφήνιση της στρατηγικής έχουν αποδειχθεί καταστροφικές. Έτσι, η κοινοβουλευτική αριστερά τόσο στην Ιταλία όσο και στη Γαλλία έχει υποστεί συντριπτικές ήττες. Η σημερινή εμπειρία της κεντροαριστερής κυβέρνησης στη Νορβηγία δεν είναι ιδιαίτερα ενθαρρυντική. Παρά τις εμπειρίες αυτές, η κοινοβουλευτική αριστερά σε χώρες όπως η Γερμανία, η Ολλανδία, η Δανία, και η Σουηδία εξακολουθεί να βαδίζει στην ίδια κατεύθυνση, χωρίς να προσαρμόζει την πορεία της στη βάση των αρνητικών εμπειριών στις παραπάνω χώρες.

    3. Επιπλέον, υπάρχει η κρίση του συνδικαλιστικού κινήματος, το οποίο βρίσκεται διαρκώς σε κατάσταση άμυνας. Μεγάλα του τμήματα εξακολουθούν να επηρεάζονται βαθύτατα από την ιδεολογία της κοινωνικής συνεργασίας, η οποία λειτουργεί όλο και περισσότερο σαν φράγμα για μια πρακτική προσανατολισμένη περισσότερο στη δράση. Υπάρχει επίσης η οπισθοδρόμηση άλλων κοινωνικών κινημάτων στις περισσότερες χώρες της Ευρώπης. Την ίδια στιγμή, παρακολουθήσαμε τη διόγκωση αρκετών κομμάτων της λαϊκής δεξιάς (καθώς και νεοφασιστικών κομμάτων, ιδίως σε χώρες της Κεντρικής και της Ανατολικής Ευρώπης).

    4.Έτσι, ούτε η πολιτική αριστερά ούτε το συνδικαλιστικό κίνημα δεν μπόρεσαν να αντιτάξουν μια ισχυρή αντίδραση ή πραγματικές εναλλακτικές προτάσεις στη σημερινή οικονομική και χρηματοπιστωτική κρίση, η οποία μετατρέπεται όλο και περισσότερο σε κοινωνική και πολιτική κρίση.

     

    Το ίδιο το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Φόρουμ

    Η απουσία αντίδρασης και εναλλακτικών ισχύει και για το ΕΚΦ. Αν και τα ίδια τα Κοινωνικά Φόρουμ και πολλά από τα κινήματα, τις οργανώσεις και τα δίκτυα που εργάζονται στο πλαίσιο των διαδικασιών του Κοινωνικού Φόρουμ αναπτύχθηκαν εν μέρει ως απάντηση στην κρίση της παραδοσιακής αριστεράς, δεν έχουν μπορέσει να καλύψουν αυτές τις αδυναμίες. Φυσικά, η γενική οπισθοχώρηση των κοινωνικών και πολιτικών αγώνων επηρεάζει σημαντικά το ΕΚΦ.

    Ένα εσωτερικό αποτέλεσμα αυτών των εξελίξεων είναι ότι το κενό που δημιουργήθηκε από την απουσία πραγματικών κινημάτων και αγώνων έχει σε μεγάλο βαθμό καλυφθεί από μικρές ΜΚΟ και ακτιβιστές πλήρους απασχόλησης, που παίζουν δυσανάλογα μεγάλο ρόλο στις διαδικασίες σχεδιασμού του ΕΚΦ. Κάποιοι από αυτούς δεν έχουν ρίζες, αλλά ούτε και επαρκή κατανόηση των ταξικών σχέσεων, των κοινωνικών αγώνων και της κοινωνικής εξουσίας. Το αποτέλεσμα είναι μια αυξανόμενη τάση προς τις συλλογές υπογραφών, τη δράση μέσω ομάδων πίεσης και την κήρυξη ευρωπαϊκών ημερών δράσης που βασίζονται ελάχιστα στις υπάρχουσες σχέσεις εξουσίας και τους πραγματικούς αγώνες που διεξάγονται αυτή τη στιγμή.

    Φαίνεται επίσης ότι μέσα στις διαδικασίες του ΕΚΦ έχουν δημιουργηθεί ορισμένες άτυπες δομές εξουσίας, από τις οποίες ορισμένοι συμμετέχοντες, ιδίως από την Κεντρική και την Ανατολική Ευρώπη, αισθάνονται αποκλεισμένοι. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για τη διαδικασία προγραμματικού σχεδιασμού.

    Από τα παραπάνω εγείρεται το ερώτημα αν το ΕΚΦ θα θεωρηθεί ως σημαντικό εργαλείο αν και όταν η πραγματική εξέλιξη των κινημάτων και το επίπεδο της κινητοποίησης και των αγώνων στην Ευρώπη αυξηθούν. Αυτό κάθε άλλο παρά ξεκάθαρο είναι σήμερα. Ένα παράδειγμα είναι ότι όντας σε μια κατάσταση όπου όλο και περισσότεροι λαοί της Ευρώπης βρίσκονται αντιμέτωποι με κρίσεις σε πολλά επίπεδα, η διαδικασία προγραμματικού σχεδιασμού εμφανίζεται διασπασμένη σε πολλούς διαφορετικούς τομείς αγώνα (που στην εσωτερική ιδιόλεκτο αποκαλούνται «άξονες»). Είναι μάλλον η στιγμή να αναρωτηθούμε αν αυτός είναι ο καταλληλότερος τρόπος να ανταποκριθούμε στις σημερινές προκλήσεις.

     

    Το μέλλον του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Φόρουμ

    Η κρίση του ΕΚΦ αντανακλά μια αντικειμενική πραγματικότητα του κόσμου στον οποίο αυτό λειτουργεί. Επομένως, η κρίση δεν μπορεί να ξεπεραστεί με οποιοδήποτε είδος βολονταρισμού ή ηθικολογίας. Πρέπει να κατανοήσουμε τις αιτίες της, αλλά και να διακρίνουμε τις δυνατότητες και τις ευκαιρίες που ανοίγονται, και στη συνέχεια να βρούμε τις κατάλληλες πολιτικές και οργανωτικές προτάσεις που θα φέρουν την αλλαγή.

    Κανείς μας δεν έχει έτοιμες λύσεις για τα προβλήματα αυτά. Αυτός είναι και ο λόγος που στο επόμενο ΕΚΦ πρέπει να ενώσουμε συλλογικά τις διανοητικές μας δυνάμεις προκειμένου να κατανοήσουμε καλύτερα την κατάσταση και να βελτιώσουμε τον τρόπο λειτουργίας του Φόρουμ. Για να το πετύχουμε αυτό θα πρέπει να αναλύσουμε τόσο τους εξωτερικούς όσο και τους εσωτερικούς παράγοντες, ενώ ταυτόχρονα θα εξετάζουμε όλες τις πλευρές του τρόπου με τον οποίο λειτουργούμε σήμερα.

    Ακολουθούν ορισμένα ερωτήματα που θα μπορούσαν να μας καθοδηγήσουν στη συζήτηση σχετικά με τον μελλοντικό ρόλο του ΕΚΦ:

    – Ποια θεωρούμε ότι θα είναι η εξέλιξη της ΕΕ στο εγγύς μέλλον (οι πολλαπλές κρίσεις);

    – Ποια είναι τα σημαντικότερα πεδία στα οποία μπορούμε να περιμένουμε ότι θα ξεσπάσουν κοινωνικοί αγώνες και πώς σχετιζόμαστε με αυτούς;

    – Τι πρέπει να κάνουμε σχετικά με τη δομή και τις διαδικασίες του ΕΚΦ, αν θέλουμε να γίνει ένα εργαλείο για την ενοποίηση των αγώνων σε όλες τις χώρες και σε διαφορετικούς τομείς της κοινωνίας;

    – Πώς μπορούμε να ανανεώσουμε το ΕΚΦ και να το κάνουμε πιο ελκυστικό για νέες ή άλλες ομάδες και κινήματα; (Σε αυτό συμπεριλαμβάνεται και ο στόχος να αυξηθεί η συμμετοχή της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης στις διαδικασίες του ΕΚΦ. Μέχρι τώρα, το πρόβλημα αυτό έχει αντιμετωπιστεί σε κάποιο βαθμό ως ζήτημα οικονομικής υποστήριξης για τους αντιπροσώπους αυτών των χωρών. Ίσως είναι καιρός να εγκαταλείψουμε αυτή τη στενόμυαλη προσέγγιση και να αντιμετωπίσουμε την πραγματική πολιτική πρόκληση που αντιπροσωπεύει το θέμα.)

     

    Προτάσεις για την Κωνσταντινούπολη

    Με βάση όλα τα παραπάνω, η συζήτηση για το μέλλον του ΕΚΦ θα μπορούσε να οργανωθεί μέσα από τα εξής σεμινάρια που θα γίνουν στο Φόρουμ της Κωνσταντινούπολης:

    I. Το ΕΚΦ σε κρίση; - Το πλαίσιο

    II. Το ΕΚΦ σε κρίση; - Εσωτερικοί παράγοντες

    III. Το μέλλον του ΕΚΦ

     

    Μετάφραση: Μιχάλης Λαλιώτης

     


Related articles